ANGIO-OEDEEM
Inleiding
Men spreekt van angio-oedeem wanneer zich in korte tijd uitgebreide vochtophopingen ontwikkelen. Deze ontstaan door lekkage van bloedvaatjes, die dieper in de huid zijn gelegen en waar veel ruimte tussen het onderhuidse bindweefsel aanwezig is. Het voorzetsel "angio" (= bloedvat) wordt gebruikt om aan te geven, dat de oorzaak van de zwelling (oedeem) in de eerste plaats te vinden is in een stoornis van de wand van de bloedvaatjes. In dit geval ontstaat de vochtophoping niet door een verhoogde druk in de vaten, een ziekte van de nieren, een stofwisselingsziekte of door een gestoorde hormoonhuishouding.
De
aandoening angio-oedeem wordt ook wel Quincke's oedeem genoemd, naar de
Duitse dermatoloog Quincke.
Angio-oedeem is een variant van urticaria. Urticaria en angio-oedeem
gaan dan ook vaak samen, hoewel zij zich ook afzonderlijk kunnen
ontwikkelen. De vochtophoping bij angio-oedeem heeft meestal een grotere
omvang. De huid is bleek en jeukt lang niet altijd of alleen in het
beginstadium.
HOE ONTSTAAT HET?
De oorzaken van angio-oedeem zijn doorgaans dezelfde als van urticaria.
Medicijnen, voedingsmiddelen, snoepwaren en dranken veroorzaken in
verhouding veel vaker een éénmalig optreden van angio-oedeem dan
stoornissen als infecties, tekortschieten van regelsystemen (zie verder
erfelijkheid) en dergelijke. De oedeemreactie ontstaat dan doorgaans
tussen 2 en 12 uur na inname van zo'n product. In de helft der gevallen
is het niet mogelijk een oorzaak te vinden.
Er bestaat een erfelijke vorm van angio-oedeem, die berust op een te
geringe aanmaak van een bepaald enzym. Dit enzym, de C1-esteraseremmer,
heeft als functie andere enzymen te remmen. Hierdoor blijft er evenwicht
binnen een aantal fijngevoelige regelsystemen in het lichaam.
Wanneer door een tekort van een remmend enzym de controle is ontregeld,
kan zich - meestal tijdelijk en plaatselijk - een vochtophoping in de
weefsels ontwikkelen als gevolg van lekkage in de bloedvaatjes. Deze
vorm van angio-oedeem kan al op jonge leeftijd ontstaan.
WAT ZIJN DE VERSCHIJNSELEN?
Angio-oedeem ontwikkelt zich voornamelijk op plaatsen waar de huid een
losse hechting met de onderlaag heeft: de oogleden, wangen, lippen,
handruggen, de uitwendige geslachtsdelen en de voetruggen. Ook kan het
zich onder slijmvliezen voordoen, zoals in de keel. Het komt meestal
éénzijdig voor, maar ook wel dubbelzijdig, bijvoorbeeld aan beide
bovenste oogleden. Meestal verdwijnt het oedeem geheel na één of
enkele dagen. Het vocht wordt via de lymfebanen geleidelijk afgevoerd en
de lekkage herstelt zich. Sommige mensen krijgen zulke verschijnselen
meerdere malen achtereen met daartussen klachtenvrije perioden, variërend
van dagen tot maanden. De meesten hebben slechts één of enkele keren
zo'n aanval.
WAT IS DE BESTE BEHANDELING?
Antihistaminica kunnen ook bij angio-oedeem worden toegepast. Deze zijn
echter niet altijd even goed werkzaam gebleken. Met name in de acute
fase en vooral wanneer het oedeem zich op risicovolle plaatsen
ontwikkelt (de keel!) kan het nodig zijn dat sterker werkzame
geneesmiddelen, zoals corticosteroïden (bijnierschorshormonen) in
tabletvorm of als injectie worden toegediend. Het vinden van een oorzaak
staat bij een behandeling uiteraard voorop.
Bij de erfelijke vorm van angio-oedeem is het geven van antihistaminica
niet zinvol. Het aanvullen van het ontbrekende enzym met behulp van een
in de bloedvaten gespoten injectie zal acute oedeemreacties hier kunnen
opvangen. Soms maakt men gebruik van ontstekingsremmende stoffen zoals
corticosteroïden. Teneinde aanvallen te voorkomen wordt ook wel
behandeling gegeven met de enzymremmer Cyclocapron®.
Patiëntenvereniging
Voor urticaria is er in Nederland geen patiëntenvereniging. Wel is er een patiëntenvereniging voor angio-oedeem : de Nederlandse Vereniging voor het Hereditair Angio Oedeem en Quincke's Oedeem
2003