ATOPISCH
ECZEEM
WAT
IS ATOPISCH ECZEEM?
Atopisch
eczeem, ook wel constitutioneel eczeem genoemd, is een huidziekte die wordt
gekenmerkt door een ontstekingsreactie. Een combinatie van factoren speelt een
rol bij het ontstaan hiervan. Deze factoren kunnen zowel van buitenaf op de huid
inwerken als van binnen uit de huid beïnvloeden. De verschijnselen van een
ontsteking zijn roodheid, zwelling en warm aanvoelen van de huid. Daarnaast zijn
andere typische kenmerken van eczeem: vochtblaasjes, vochtafscheiding
("natten"), schilfers en krabeffecten.
Aangezien eczeem altijd in meer of mindere mate jeukt, krabt de patiënt
hieraan. Door het wrijven en krabben wordt het eczeem mede in stand gehouden.
Een kenmerk van eczeem is verder dat vele van de hierbovengenoemde
verschijnselen naast en na elkaar aanwezig kunnen zijn. Eczeem kan grofweg in
twee stadia worden onderverdeeld: acuut en chronisch. Acuut eczeem kenmerkt zich
door roodheid, zwelling, vochtblaasjes, natten en krabeffecten. Daarna drogen de
blaasjes in tot korstjes, gaat de huid schilferen en neemt de roodheid af. Bij
een chronisch eczeem neemt de roodheid af, de schilfering toe en is de huid wat
dikker. De huidlijnen worden grover dan normaal. In de stugge en/of droge huid
kunnen kloven ontstaan.
Atopisch eczeem is een bijzondere vorm van eczeem. Het geeft aan dat er
aangeboren inwendige factoren zijn waardoor men allergisch kan worden voor
stoffen uit de leefomgeving. Deze aanleg is erfelijk en kan al snel na de
geboorte tot uiting komen. De stoffen uit de omgeving worden allergenen genoemd,
omdat ze een allergische reactie uitlokken. Zij kunnen worden onderverdeeld in
inhalatie-allergenen (d.w.z. stoffen die worden ingeademd) en voedselallergenen.
Het eczeem komt vaak tezamen met andere allergische ziekteverschijnselen zoals
tranende ogen, niesen (hooikoorts) en piepende ademhalingen (astma) voor.
HOE ONTSTAAT ATOPISCH ECZEEM?
De
precieze oorzaak van atopisch eczeem is onbekend. Verondersteld wordt dat het
eczeem ontstaat door een samenspel van diverse factoren. Enerzijds is er de
erfelijke aanleg, anderzijds zijn er talloze allergenen en niet-allergene
stoffen en invloeden uit de omgeving.
Van de niet-allergene prikkels kunnen de volgende belangrijk zijn:
- prikkels: warmte afkomstig van een warmtebron (zon etc.) of veroorzaakt door
lichamelijke inspanning, afsluitende kleding (nylon) en dergelijke. Ook droge
lucht (vorst) kan het eczeem bevorderen.
- chemische prikkels: zeep en andere ontvettende middelen. De huid van een
persoon met atopisch eczeem is al droog; door frequent wassen met zeep wordt
deze nog droger en neemt de jeuk toe.
- wollen kleding: wol veroorzaakt bij atopisch eczeem extra jeuk, soms zelfs
pijnprikkels.
De algehele conditie van iemand met atopisch eczeem speelt een belangrijke rol.
Vermindering van de weerstand, door lichamelijke invloeden (ziekten,
vermoeidheid) of door psychische invloeden (emoties,stress), verlaagt de
prikkeldrempel van de huid. Jeuk zal eerder gevoeld worden en het eczeem kan
verergeren.
Allergene stoffen, die bij het ontstaan en onderhouden van atopisch eczeem een
rol spelen, zijn: inhalatie-allergenen, zoals huisstof (met hierin huismijten en
hun afscheidingsproducten), dierproducten (huidschilfers en speeksel) en voorts
stuifmeel van bloeiende planten zoals: grassen en bomen, vooral berken.
Voedselallergenen zijn: kippenei (vooral het eiwit), melk (vooral bij jonge
kinderen), pinda's, vis en schaaldieren. Voorts kan een allergie ontstaan voor
de minder allergene plantaardige voedingsmiddelen zoals peulvruchten, noten,
zaden, fruit, groentes en granen.
WAT ZIJN DE VERSCHIJNSELEN?
Zowel
de plaats waar atopisch eczeem op het lichaam voorkomt, als de verschijningsvorm
zijn afhankelijk van de leeftijd van de persoon en het stadium waarin het eczeem
verkeert, nl.: de acute of chronische fase. Atopisch eczeem ontstaat meestal in
de eerste 6 levensmaanden, maar kan in principe op iedere leeftijd beginnen.
Ongeveer 75% van de patiënten is jonger dan 20 jaar. Het eczeem kan gedurende
een betrekkelijk korte tijd aanwezig zijn, maar ook chronisch blijven bestaan.
Bij sommige mensen verdwijnt het om vervolgens veel later weer terug te keren.
Als atopisch eczeem bij een baby ontstaat, wordt het dauwworm genoemd zie ook
folder:"Dauwworm"). Dauwworm is een acute vorm van het eczeem dat zich
voornamelijk bevindt in het gelaat op de wangen en achter de oren, op de
behaarde hoofdhuid, op de romp en de armen en benen, met name de scheenbenen.
Het ontstaat meestal rond de 3e levensmaand.
Op de peuterleeftijd bevindt het atopisch eczeem zich vooral in de huidplooien
bij de gewrichten zoals de ellebogen, de knieën, de polsen en de enkels. In het
gelaat, de hals en de nek blijft het eczeem vaak bestaan. Acuut opvlammen van
het eczeem blijft mogelijk. Op oudere leeftijd neigt het eczeem naar de
chronische vorm. Het eczeem toont dan minder roodheid, de huid wordt dikker en
schilfert meer. Ook de niet-aangedane huid van iemand met atopisch eczeem is
opvallend droog en schilferend en werkt het ontstaan van jeuk in de hand.
Op volwassen leeftijd kunnen nog twee vormen van eczeem voorkomen. De eerste
hiervan is een type waarbij de patiënt voornamelijk op de ledematen, hevig
jeukende pukkels krijgt, die hij voortdurend stuk krabt. De tweede is een vorm
die in het hoofd-, hals- en nekgebied is gelokaliseerd. Bacteriën,
huidschimmels en gisten spelen hierbij een rol.
Behalve de genoemde kenmerken van atopisch eczeem zijn er nog enkele andere
afwijkingen aan de huid. De droge huid jeukt vooral bij transpireren en bij het
dragen van wol. Bij gebruik van zeep nemen de klachten toe. De huid rond de ogen
is donker van kleur en de huidplooien onder het ooglid zijn gezwollen en
verdubbeld. De wenkbrauwen zijn aan de buitenzijde vaak uitgevallen. Er kan een
kloofje tussen de onderzijde van de oorlellen en de hoofdhuid aanwezig zijn. Op
de wangen en de bovenarmen komt een afwijking van de huid voor met een typisch
ruw (schuurpapier-achtig) oppervlak. De huid van mensen met atopisch eczeem is
extra gevoelig voor infecties. Zo kunnen puistjes ontstaan en schimmelinfecties
optreden. Ook wratten en waterwratten (mollusca) komen veel voor bij mensen met
atopisch eczeem. Op jonge leeftijd is er naast de meestal rode wangen, in het
gebied rond de neus en de mond juist een opvallend bleke huidskleur.
HOE WORDT DE DIAGNOSE GESTELD?
Het is veelal noodzakelijk een onderzoek in te stellen naar de rol van stoffen
waar u overgevoelig voor bent (allergenen). Alvorens tot dit onderzoek over te
gaan, vindt eerst een gesprek plaats opdat zoveel mogelijk gegevens verzameld
worden. Hierbij wordt gevraagd hoelang de aandoening bestaat, welke
verschijnselen erbij optreden, met welke stoffen men in contact komt, wat de
eetgewoonten zijn, of de aandoening in de familie voorkomt etc.
Het allergie-onderzoek kan op twee manieren plaatsvinden. De meest gebruikelijke
en nauwkeurige methode is de huidtest. Hierbij wordt de te testen stof in de
huid geprikt. Indien de huidtest onmogelijk is, b.v. doordat het eczeem te
uitgebreid is of door medicijngebruik, kan een bloedonderzoek worden verricht.
Hierbij worden de in het bloed aanwezige antistoffen tegen diverse allergenen
opgespoord.
WAT IS DE BEHANDELING?
De behandeling met geneesmiddelen is tweeërlei. Men kan de huid behandelen met
smeersels: de lokale behandeling, of tabletten innemen: de systemische
behandeling.
Lokale behandeling
Deze bestaat uit het aanbrengen van vette zalven of hydraterende crèmes die het
vochtgehalte van de huid op peil houden. Aan deze smeersels kunnen, afhankelijk
van het huidbeeld, diverse stoffen worden toegevoegd. Bestaat er een gering of
matig ernstig eczeem, dan is toevoeging van een zwak werkend corticosteroïd
(zie folder "Corticosteroiden voor de huid) meestal voldoende. Wordt het
eczeem ernstiger en chronischer dan worden naast sterker werkende corticosteroïden
bij voorkeur teerproducten gegeven. De sterkte van de corticosteroïden kan dan
weer geleidelijk verminderd worden, zodra het eczeem rustiger wordt. Bij
infecties met bacteriën of schimmels kan men anti-bacteriële en/of
anti-schimmelmiddelen toevoegen.
Systemische behandeling
Deze behandeling is voornamelijk gericht op jeukbestrijding. Er zijn veel
soorten anti-jeuktabletten of dranken die meestal tot de groep van
antihistaminica behoren. Dit zijn geneesmiddelen met als belangrijkste
bijwerkingen moeheid, slaperigheid en concentratiestoornissen. De laatste jaren
zijn er echter antihistaminica ontwikkeld waarbij ook deze bijwerkingen tot een
minimum beperkt blijven. Indien het eczeem ernstiger vormen aanneemt kan de arts
overgaan tot het voorschrijven van corticosteroïd-tabletten. Bij deze
behandeling moet een vast doseringsschema worden nagestreefd. Indien dit goed
wordt gecontroleerd, is deze therapie weinig bezwaarlijk. Indien het eczeem geïnfecteerd
raakt met bacteriën, waarbij pusvorming optreedt, kan een antibioticumkuur
noodzakelijk worden.
WAT KUNT U ZELF NOG DOEN?
Jeuk is een belangrijk verschijnsel bij atopisch eczeem. Wrijven en krabben doen
de jeuk toenemen; krabben veroorzaakt pijn. Bij genezing van de stukgekrabde
huid ontstaat weer jeuk. Deze vicieuze cirkel moet doorbroken worden. Er moet
niet overdadig met zeep en vooral niet met bad- of doucheschuim gewassen worden.
Daarentegen is het verstandig badolie aan het water toe te voegen of eventueel
de huid na te behandelen met een vette crème, zalf of hydrofiele crème.
Ontvettende chemicaliën als wasbenzine, aceton, terpentijn, petroleum etc.
moeten strikt vermeden worden. Wollen kleding geeft snel jeuk; katoen wordt goed
verdragen.
Bij inspanning en transpiratie ontstaat ook snel jeuk. Afsluitende nylon kleding
wordt daarom afgeraden. Tijdens en na het transpireren, vooral als het zweet
opdroogt, ontstaat vaak hevige jeuk. Na inspanning, b.v. bij sport, is direct en
kortstondig douchen dus aan te bevelen. Te hoge temperatuur binnenshuis, of
buitenshuis in de zon, veroorzaakt eveneens jeuk. Zonnebaden hoeft op zich niet
nadelig te werken, als er maar afkoeling (wind) bij aanwezig is. Tegen de jeuk
kunnen anti-jeukmiddelen worden ingenomen. Het stuk krabben van de huid vindt
vooral 's nachts plaats. Dit kan worden beperkt door de nagels goed kort te
houden en eventueel verbandhandschoenen te dragen.
Jeuk ontstaat niet alleen in bovengenoemde omstandigheden, maar ook als gevolg
van allergische reacties. Het is van groot belang dat men die allergenen,
waarvoor men blijkens de test allergisch is geworden, zoveel mogelijk vermijdt.
Desgewenst kunnen folders worden verstrekt met adviezen ten aanzien van b.v.
hooikoorts, het vermijden van stof en dierlijke allergenen. Ook wat voeding
betreft is het belangrijk voedingsmiddelen waarvoor men allergisch is, te
vermijden. Alhoewel het niet altijd mogelijk is aan te geven of het eczeem erger
wordt na bepaalde voeding, moet ervan uitgegaan worden dat als zich jeuk
ontwikkelt tijdens of na het eten, het eczeem later kan verergeren. Bij een
aangetoonde voedselallergie is het gewenst dat er een diëtiste wordt
ingeschakeld.
Wanneer iemand een huidziekte zoals atopisch eczeem heeft, zal men deze zoveel
mogelijk verborgen willen houden. De gedachte een besmettelijke ziekte te
hebben, komt snel op. Atopisch eczeem is echter, behalve bij een infectie met
bacteriën, niet besmettelijk.
Er bestaat geen bezwaar tegen zwemmen in openbare gelegenheden; de hoge
chloorconcentratie van het zwemwater kan de huid echter wel nadelig beïnvloeden.
Na het zwemmen doet men er goed aan te douchen en een basiscrème (vet) te
smeren. Een vakantie aan zee doet soms wonderen. De combinatie van zon, zee en
onbedekte huid (minder schuren en transpiratie) kan een gunstig effect hebben.
Het is bekend dat stressfactoren het eczeem nadelig kunnen beïnvloeden.
Ergernis en emotionele gebeurtenissen zijn belangrijke factoren, waardoor de
jeuk en later het eczeem verergeren. Het is verstandig uw arts hulp te vragen
indien er psychische problemen zijn. In sommige gevallen is de hulp van een
psycholoog aan te bevelen.
WAT ZIJN DE VOORUITZICHTEN?
Als het eczeem na het tweede jaar nog niet over is, of als het opnieuw ontstaat,
komt het vaak ook op andere plaatsen dan het gezicht voor: aan de binnenzijde
van de ellebogen, in de knieholten, bij de polsen, op de wreven en in de nek. Op
langere termijn (40-50ste levensjaar) is te verwachten dat de ernst van het
eczeem zal afnemen.
Meer informatie kan worden verkregen bij de Vereniging
voor Mensen met Constitutioneel eczeem (VMCE)
Website: www.vmce.nl
Adres: Postbus 26, 3860 AA Nijkerk
Telefoon: 033 - 2471044 (9:00-17:00)
Fax: 033 - 4654964
Mail: info@vmce.nl
2003