VITILIGO

WAT IS HET?
 

Vitiligo is een onschuldige aandoening waarbij de huid en het haar pigment verliezen en waarbij melk-witte plekken van verschillende grootte en vorm ontstaan. Als een stukje van de witte vitiligohuid onder de microscoop wordt bestudeerd, dan blijken de pigmentcellen (melanocyten), die in het onderste deel van de opperhuid voorkomen, totaal te ontbreken. Behalve een medisch probleem is vitiligo vooral een belangrijk sociaal-psychologisch probleem. Het wordt beschouwd als een over het algemeen cosmetisch ontsierende huidafwijking die met maskerende middelen redelijk kan worden behandeld. Vitiligo is niet besmettelijk. Minstens 1% van de wereldbevolking lijdt aan vitiligo.
 

 
HOE ONTSTAAT HET?
 

De precieze oorzaak van vitiligo is nog onbekend. Verschillende theorieën, die elkaar niet uitsluiten, zijn ontwikkeld. Er zijn vier gangbare theorieën:
- de genetische theorie
- de auto-immuuntheorie
- de neurogene theorie
- de melanocyten-celvernietigingstheorie
 

 
De genetische theorie
 

Volgens deze theorie zou vitiligo een erfelijke ziekte zijn. Bij identieke tweelingen blijken vitiligoplekken tegelijkertijd op dezelfde plaatsen voor te komen. Ook het feit dat vitiligo vaak voorkomt bij verschillende personen binnen één familie wijst erop dat erfelijke factoren een rol kunnen spelen bij het ontstaan.
 
 

De auto-immuuntheorie
 

Sommige onderzoekers menen dat vitiligo een auto-immuunziekte is. Bij auto-immuunziekte is het afweersysteem gericht tegen weefsels en/of afzonderlijke cellen van het eigen lichaam, hetgeen leidt tot ziekte van het bijbehorende orgaan of orgaansysteem. In het geval van vitiligo wordt aangenomen dat deze immunologische reactie de vernietiging van pigmentcellen veroorzaakt. Deze theorie over het ontstaan van vitiligo is mede gebaseerd op het feit dat andere auto-immuunziekten vaker voorkomen bij patiënten met vitiligo, zoals bepaalde ziekten van de schildklier, de ziekte van Addison (het tekortschieten van de bijnier), alopecia areata (een bepaalde vorm van haaruitval) en suikerziekte. Deze relaties zijn echter zo zeldzaam dat systematisch onderzoek van alle patiënten met vitiligo op het voorkomen van auto-immuunziekten niet zinvol is.
 
 

De neurogene theorie
 

Deze theorie is gebaseerd op de waarneming dat in vitiligoplekken een stoornis optreedt in de functie van het zenuwstelsel. Men veronderstelt dat vitiligo misschien een gevolg is van een toegenomen afscheiding van bepaalde schadelijke stoffen door zenuwuiteinden, die in staat zijn de vorming van melanine (huidpigment) te vertragen en pigmentcellen te verbleken. Ofschoon dergelijke stoffen nooit direct zijn aangetoond, zijn er wel waarnemingen en onderzoeksresultaten die deze theorie ondersteunen. Zo zijn er gevallen bekend waarbij vitiligo geheel in het verzorgingsgebied van een bepaalde zenuw is gelokaliseerd.
 
 

De melanocyten-celvernietigingstheorie
 

Deze theorie veronderstelt dat de pigmentcellen worden vernietigd door stoffen die ook nodig zijn voor de vorming van melanine (huidpigment) en daardoor schadelijk voor pigmentcellen. Normaal bestaat er een beschermingsmechanisme dat deze stoffen onschadelijk maakt. Bij vitiligo zou dit beschermende mechanisme echter zijn ontregeld. Wat voor deze theorie pleit is dat bij patiënten met vitiligo de witte plekken het meest voorkomen in die gebieden die normaal het meest gepigmenteerd zijn en dus de sterkste vorming van melanine hebben.
 
Ongeacht de oorzaak wordt aangenomen dat sommige factoren vitiligo kunnen uitlokken bij personen die voor vitiligo een veronderstelde aanleg hebben. Deze factoren zijn o.a. ernstige emotionele spanningen, zonnebrand, ernstige ziekten, operaties, zwangerschap, bevalling en lichamelijk letsel.
 
 

WAT ZIJN DE VERSCHIJNSELEN?
 

De plekken variëren in grootte en vorm; zij kunnen zich geleidelijk uitbreiden en hebben vaak een rand die donkerder is dan de normale huid. De lijnentekening in de vitiligohuid is normaal. Vitiligoplekken vindt men vaak rondom lichaamsopeningen en in de lichaamsplooien bij de geslachtsorganen, op drukplaatsen, op handen en voeten, op plaatsen van herhaald trauma (letsel) en in het gelaat. Het haar in de vitiligoplekken wordt vaak wit.
Het verloop van de ziekte is niet constant en daarom ook niet goed te voorspellen. Gewoonlijk wordt de huidafwijking geleidelijk erger, met tussenliggende perioden van verbetering. Spontaan herstel van vitiligoplekken, met name van aan zonlicht blootgestelde delen, komt regelmatig voor. Herstel is echter meestal onvolledig en cosmetisch niet fraai.
Bij vitiligo van de slijmvliezen, bijvoorbeeld de lippen, en van de handen en het gelaat komt spontaan herstel betrekkelijk weinig voor. Hetzelfde geldt voor de plekken waar witte haren groeien als uiting van vitiligo. Ook bij vitiligo die op latere leeftijd ontstaat, treedt minder vaak spontane verbetering op.
Vitiligo moet worden onderscheiden van een aantal andere ziekten, die ook gepaard gaan met totale depigmentatie.
Dit is het werkterrein van de dermatoloog en hierop zal in deze brochure niet worden ingegaan.
 
 

HOE WORDT DE DIAGNOSE GESTELD?
 

Ongeveer 50% van alle vitiligo-gevallen openbaart zich vóór het 20ste levensjaar en 70-80% vóór het 30ste levensjaar.
Vitiligo kan al kort na de geboorte optreden, terwijl de oudste persoon bij wie een beginnende vitiligo is gerapporteerd 97 jaar was. Vitiligo is over het algemeen zo gemakkelijk te herkennen dat de diagnose gewoonlijk kan worden gesteld op grond van het klinisch beeld. Aanvullende diagnostiek is vrijwel nooit nodig.
 
 

WAT IS DE BESTE BEHANDELING?
 

Tot nu toe is er geen effectieve therapie voor vitiligo bekend. De onderstaande therapieën geven alle slechts een matige kans op succes, maar kunnen, wanneer de patiënt ervoor gemotiveerd is, geprobeerd worden. De behandeling duurt in het algemeen lang, dat wil zeggen maanden tot jaren.
 
 

Corticosteroïden

De behandeling met corticosteroïdhoudende crèmes (zie ook folder "Corticosteroiden voor de huid) is in sommige gevallen succesvol, vooral bij beginnende vitiligo. Bij deze behandeling worden corticosteroïdhoudende crèmes eenmaal per dag op de vitiligoplekken aangebracht. Soms kan de behandeling met corticosteroïdhoudende crèmes ook met een zonnebankkuur of PUVA (zie hieronder) worden gecombineerd. De behandeling met corticosteroïden mag niet te lang worden voortgezet, omdat deze crèmes op langere termijn schadelijke bijwerkingen kunnen hebben. In het algemeen zal na enkele weken, hooguit drie maanden, duidelijk zijn of deze behandeling succesvol is.
 
 

PUVA
 

Dit is waarschijnlijk de meest aangewezen wijze van behandeling van uitgebreide vitiligo. Het principe ervan is dat de huid gevoeliger wordt gemaakt voor ultraviolet licht, doordat een bepaalde lichtgevoelige stof van plantaardige oorsprong (een psoraleen) wordt gebruikt, waarna bestraling met ultraviolet licht volgt. De bestraling kan plaatsvinden d.m.v. een zonnebank (UVA-licht) of gewoon zonlicht. Er zijn verschillende psoralenen bekend. In Nederland wordt 8-MOP (8-methoxypsoraleen) gebruikt. 8-MOP kan op verschillende wijzen worden toegepast:
- door het innemen van tabletten, zodat 8-MOP wordt opgenomen door de darm, waarna het middel via het bloed in de huid terecht komt;
- door het aanbrengen op de huid van een lotion die 8-MOP bevat;
- door de patiënt in een 8-MOP-bad onder te dompelen of een 8-MOP-clysma toe te dienen.
 
De behandeling met ultraviolet licht moet met de nodige voorzichtigheid gebeuren, omdat door verhoogde gevoeligheid het gevaar bestaat van verbranding van de huid. Dit is vooral het geval wanneer 8-MOP op de huid wordt aangebracht. Ook deze behandeling moet enige tijd worden volgehouden. Pas na enkele weken tot maanden is het eerste succes zichtbaar. Er treden eerst pigmentaties op in de vitiligoplek in de vorm van bruine puntjes, die naderhand kunnen samenvloeien. De behandeling dient soms jaren achtereen (met rustpauzes) te worden toegepast om een goed resultaat te bewerkstelligen. Op plaatsen waar zich geen haarwortelzakjes (handpalmen/voetzolen) bevinden is de kans op succes gering. Bij de PUVA-behandeling treden soms bijwerkingen op. Ook kan eerst een averechts effect optreden omdat de witte plekken in de verder donker wordende huid meer gaan opvallen.
In de psoriasis-folder wordt uitgebreid ingegaan op de PUVA-behandeling.

Transplantatie
 

Hoewel sommige onderzoekers gunstige resultaten melden van transplantatie van normaal gepigmenteerde huid naar de vitiligoplekken, bevindt deze methode zich in feite nog in een experimenteel stadium. Bij de transplantatie kan gebruik gemaakt worden van het verplaatsen van stukjes normaal gepigmenteerde huid naar een vitiligogebied.
 
 

De "omgekeerde" methode
 

De "omgekeerde" methode (het behandelen van de gezonde huid) kan een enkele keer worden toegepast bij patiënten die een zó uitgebreide vorm van vitiligo hebben, dat er nog slechts weinig plekken met normaal gepigmenteerde huid over zijn. In deze gevallen loont het soms de overgebleven huid verder te depigmenteren door toepassing van een 'bleekmiddel', waardoor de huid egaal bleek wordt. Het opbleken van de huid gebeurt met een hydrochinon-bevattende crème.
 
 

WAT KAN MEN ZELF NOG DOEN?
 

Camouflage van gedepigmenteerde plekken met een huidkleurige make-up heeft geen genezende werking, maar is wel een goede methode voor maskering van de ontsierende huidafwijkingen met name in het gelaat. Deze methode zal altijd overwogen worden bij de aanwezigheid van plekken in het gelaat. Uitleg over de mogelijkheden en instructies dienen te worden besproken met een camouflagiste of schoonheidsspecialiste, die hiervoor een speciale training heeft gehad. Naderhand kan men deze methode thuis zelf toepassen.
Verder dient te worden bedacht dat na blootstelling aan zonlicht in de vitiligoplekken gemakkelijk verbrandingsverschijnselen optreden. Daarom dient de huid bij patiënten met vitiligo altijd goed beschermd te worden tegen zonnestraling door kleding of door een zonbeschermende crème. Dit heeft dan tevens als voordeel dat de gezonde wel pigmentvormende huid minder afsteekt tegen de witte ongepigmenteerde huid.
 
 

WAT ZIJN DE VOORUITZICHTEN?
  

In sommige gevallen kan een spontane verbetering optreden. In de meeste gevallen zal het blijven bestaan en zich op den duur langzaam uitbreiden.
Meer informatie kan worden verkregen bij de landelijke Vereniging voor Vitiligo Patiënten, Postbus 2121, 2301 CC Leiden.  

Tevens kunt u zich wenden (dagelijks tijdens kantooruren) tot de Huidfederatie/Nationaal Huidfonds, via de huid-infolijn: tel. 026-33514160.

Voor informatie over behandelmogelijkheden, zie ook de website: www.pigmentdisorders.com

2003