ACANTHOSIS NIGRICANS home ICD10: L83.

Bij acanthosis nigricans ontstaat in de plooien een licht tot donkerbruine pigmentatie, en een versterkt huidreliëf (papillomateuze hyperplasie + hyperkeratose). De kleur ontstaat door sterk aan elkaar hechtende, opeengepakte pigmenthoudende corneocyten. Vooral in oksels, inguinaal, submammair, in de nek, ook rond mond, op tong en slijmvliezen en in anogenitaal gebied. Er kunnen ook skin tags (fibroma molle) bij aanwezig zijn. De uitgebreide vorm met talrijke papillomen, wratachtige woekeringen op flanken, handruggen, onderarmen, en vaak hyperkeratose v.d. handpalmen en voetzolen kan voorkomen bij maligne adenocarcinomen (zie acanthosis nigricans maligna). Lichtere vormen bij endocrinologische afwijkingen (acromegalie, hypofysetumor, Cushing (ook corticosteroïd-induced), diabetes met insulineresistentie), bepaalde geneesmiddelen (OAC), en (meestal) bij adipositas met of zonder endocrinologische afwijkingen (Stein-Leventhal syndroom, type II diabetes). Mogelijk komt de hyperplasie van de huid tot stand door stimulatie van insulinereceptoren (hormonaal, metabole dysregulatie, paraneoplastisch). Uitgebreide vormen van acanthosis nigricans, vooral op jonge leeftijd, kunnen worden veroorzaakt door een mutatie in het FGFR3 gen (fibroblast growthfactor receptor). Deze mutatie is ook verantwoordelijk voor achondroplasie, hypochondroplasie, thanatofore dysplasie, Crouzon syndroom, en SADDAN syndroom (severe achondroplasia with developmental delay and acanthosis nigricans). De FGFR3 mutatie wordt ook gevonden in verruca seborroica.

Acanthosis nigricans Acanthosis nigricans Acanthosis nigricans
acanthosis nigricans acanthosis nigricans acanthosis nigricans

Acanthosis nigricans Acanthosis nigricans Acanthosis nigricans
acanthosis nigricans acanthosis nigricans acanthosis nigricans


DD: confluent and reticulate papillomatosis (Gougerot-Carteaud), terra firma-forme dermatosis (phaeoderma), dermatosis neglecta, verruceuze epidermale naevus.

Lab: glucose, HbA1-c, cholesterol, triglyceriden, leverfuncties, en zonodig screening op maligniteiten.

PA:
Hyperkeratotische epidermis met hoogoplopende papillen met vingervormïge projecties; onregelmatige acanthose en hyperkeratose. Sterk aan elkaar hechtende, opeengepakte pigmenthoudende corneocyten. Relatief normaal aantal melanocyten, maar sterk verlengde retelijsten, hetgeen door overprojectie bijdraagt tot de hyperpigmentatie. De oppervlakkige dermis toont een minimaal perivasculair infiltraat. PAS-kleuring: geen pityrosporum.

Acanthosis nigricans Acanthosis nigricans
PA acanthosis nigricans PA acanthosis nigricans


Therapie:
Gericht op oorzaak, bij adipositas afvallen, bij diabetes metformine of insuline. Eventueel:
R/ Keratolytica: salicylzuur 5% in vaseline (hogere concentraties irriteren in de plooien).
R/ Differin gel (adapalene 1 mg/g in carbomeergel, 60 g).
R/ Tretinoïnehydrochinon crème 0.05% / 5% FNA (Cremor tretinoini et hydrochinoni 0.05% FNA), tube à 30 g (Fagron 103563).
R/ Vitamine A preparaten: tretinoïne crème 0.02% of 0.05% FNA (tretinoïne 0.02% in cremor cetomacrogolis). level of evidence
R/ Calcipotriol. level of evidence
R/ Tazarotene 0.05-0.1% in carbomeerwatergel FNA. magistraal level of evidence
R/ Neotigason (acitretine) in hardnekkige en ernstige gevallen. Start met 1 dd 10 mg, zonodig ophogen tot 25-30 mg.
R/ Overige opties: metformine, isotretinoïne, orale contraceptiva.
mes Chirurgisch verwijderen van skin tags (afknippen, elektrocoagulatie, cryotherapie).
mes Dermabrasie, alexandriet- of CO2-laser behandeling. level of evidence



ACANTHOSIS NIGRICANS BIJ KINDEREN ICD10: L83.0

Indien een kind zich presenteert met acanthosis nigricans en minstens 2 andere risicofactoren heeft voor het ontwikkelen van insuline resistentie/ diabetes mellitus type 2 (1ste of 2de graads familielid met DM 2, etniciteit: native american, african american, latino, asian, pacific islander, native Alaskan, tekenen van insuline resistentie (acanthosis nigricans, hypertensie, dyslipidemie, polycysteus ovarium syndroom), diabetes gravidarum bij moeder tijdens zwangerschap), doorverwijzen naar een kinderarts voor verdere diagnostiek. Kinderen met obesitas moeten gescreened worden 'without regard to risk factors'. Elk kind, onafhankelijk van leeftijd of risico factoren moet bij klachten van polyurie, polydipsie of onverklaarbaar gewichtverlies en een glucose van >11,1 mmol/l moet gescreend worden op diabetes mellitus type 2. Zie voor de overige met acanthosis nigricans geassocieerde syndromen de tabel.

Acanthosis nigricans bij kinderen Acanthosis nigricans bij kinderen Acanthosis nigricans bij kinderen
acanthosis nigricans acanthosis nigricans FGFR3 mutatie


Oorzaken van acanthosis nigricans (Higgins et al, Dermatology Online Journal):
Insuline resistentie
- Acral hypertrophy and muscle cramps
- Acromegaly
- Alström syndrome
- Ataxia-telangiectasia (Louis-Bar syndrome)
- Cushing syndrome
- Diabetes Mellitus Type 2
- Gonadal dysfunction
- Ovarian hyperthecosis
- Polycystic ovary syndrome (PCOS, Stein-Leventhal syndrome)
- Hyperplasia of the adrenal cortex, diabetes mellitus, and hypertrophy of the pineal body (Rabson-Mendenhall syndrome)
- Leprechaunism
- Lipodystrophy
- Congenital lipodystrophic diabetes with acanthosis nigricans (Lawrence-Seip syndrome)
- Congenital generalized lipodystrophy (Seip-Berardinelli syndrome)
- Familial partial lipodystrophy (Kobberling-Dunnigan syndrome)
- Mental retardation, overgrowth, remarkable faces, and acanthosis nigricans (MORFAN)
- Prader-Willi syndrome
- Type A syndrome (Hyperandrogenism, insulin resistance, and AN syndrome, or HAIR-AN)
- Type B syndrome
- Type C syndrome
- Hashimoto’s thyroiditis
- Scleroderma
- Sjögren’s syndrome
- Systemic lupus erythematosus

Fibroblast Growth Factor (FGF) receptor defect syndromen
- Beare-Stevenson cutis gyrata syndrome
- Crouzon’s syndrome with acanthosis nigricans
- Severe achondroplasia with developmental delay and acanthosis nigricans (SADDAN)
- Thanatophoric dysplasia

Overige associaties
- Benign encephalopathy
- Congenital adrenal hyperplasia
- Costello syndrome
- Hepatolenticular degeneration (Wilson’s disease)
- Hirschowitz syndrome
- Hypothyroidism
- Kabuki syndrome
- Ichthyosis with hypogonadism (Rud’s syndrome
- Primary biliary cirrhosis



ACANTHOSIS NIGRICANS MALIGNA ICD10: L83.1

Zeldzame uitgebreide vorm van acanthosis nigricans, waarbij in bijna 100% van de gevallen een inoperabel gemetastaseerd adenocarcinoom wordt gevonden (90% buik, 60% maag). Bij 20% is de huidafwijking het eerste symptoom. Bij adenocarcinomen van maag, lever, pancreas, slokdarm, galblaas, ileum, uterus, ovarium, mammae, longen.


Referenties
1. Kerem N, Guttmann H, Hochberg Z. The autosomal dominant trait of obesity, acanthosis nigricans, hypertension, ischemic heart disease and diabetes type 2. Horm Res 2001;55:298-304.
2. Lebwohl M, Heymann WR, Berth-Jones J, Coulson I. Treatment of skin disease - Comprehensive therapeutic strategies. Saunders - Elsevier, New York, Third edition 2010.
3. Higgins SP, Freemark M, Prose NS. Acanthosis nigricans: A practical approach to evaluation and management. Dermatology Online Journal 2008;14(9):2


patientenfolder


Auteur(s):
dr. Jan R. Mekkes. Dermatoloog, AMC, Amsterdam.
Nathalie A. Bogaards. Arts-assistente Dermatologie, AMC, Amsterdam.

31-12-2015 (JRM / NAB) - www.huidziekten.nl W3C-html-4.01-valid



web counter