ARTERIOSCLEROSE, ARTERIEEL VAATLIJDEN (zie ook onder ulcus cruris arteriosum):

Symptomen acute arteriële afsluiting:

Acute hevige pijn (b.v. in de kuit), paresthesieën, veranderde sensibiliteit, functio laesa, bleekheid v.d. huid, lage huidtemperatuur, collaps v.d. venen, afwezige arteriële pulsaties.

Symptomen langer bestaande afsluiting:

Koud been, bleekheid v.d. huid, vooral voet en onderbeen. Ad kleur: blauwe verkleuring van voet en tenen, bleek en koel (wasbleek, bleekcyanotisch, marmerachtig) bij hoogheffen, donkerrood en koel bij afhangend been, cyanotisch en koel (bij posttrombotisch syndroom ook vaak). Vertraagde capillary refill, trofische stoornissen (dunne en atrofische huid, verminderde turgor, ontbreken van beharing tenen, voorvoet, onderbenen, verdikte, gedeformeerde, brokkelige, langzaam groeiende nagels, pigmentatie, vooral in het gebied boven de enkels). Huidnecrosen tussen de tenen en aan zijkanten van nagels (vaak aangezien voor panaritium, paronychia, unguis incarnatis). Blauwrode plekjes met centrale blaarvorming aan de toppen van tenen en vingers, necrosen op drukplekken: os metatarsale I en V, enkels, voetrug, hiel, tuberositas tibiae. Uiteindelijk arteriële ulcera, meestal pretibiaal (veneus ulcus: omgeving binnen enkel), omgeven door cyanotische-koude huidgebieden (diabetes ulcus: warme omgeving, infectie), geen hyperpigmentatie rond ulcus (veneus ulcus: wel).

Stadia indeling chronische arteriële afsluiting (Foudrayne)

I asymptomatische afsluiting (goede collateralen)

II claudicatio intermittens

IIa > 100 m pijnvrij lopen

IIb < 100 m

III rustpijn vooral in de voet, vooral in horizontale houding

IV versterf; gangreen, necrose van 1-2 tenen, slechte wondgenezing

IVa: acraal gangreen + claudicatie

IVb: acraal gangreen + rustpijn

Onderzoek

Inspectie: kleur, trofische stoornissen, capillary refill; palpatie: temperatuur, arteriële pulsaties, aneurysmata; auscultatie: souffles; vergelijkende bloeddrukmeting; testen: proef van Ratschof, vuistsluitproef van Allen, proef van Buerger, gestandaardiseerde looptest, oscillografie, plethysmografie, enkel-pols index, Doppler index, Doppler ultra sonografie, echografie, angiografie.

Therapie acute afsluiting: pijnbestrijding, been horizontaal leggen, extremiteit losjes omwikkelen met watten, 10.000 E (100 mg = 2 cc) heparine I.V., snel transport ziekenhuis voor embolectomie, operatie, fibrinolytica.

ARTERIELE AFSLUITING: GANGREEN

Droog bij uitgebreide arteriosclerotische afsluitingen, nat bij infectie, vooral bij diabetes. Voorkomen:

1. voeten dagelijks inspecteren

2. iedere dag wassen: lauw-warm zeepwater, goed nadrogen, ook tussen tenen; ieder wondje deppen met 70% alcohol; zweterige voeten inpoederen met talkpoeder; droge voeten invetten

3. bij koude voeten toch nooit kruik gebruiken

4. in bed schapewollen slofjes dragen

5. goed passende niet knellende sokken/schoenen, dagelijks schone sokken

6. binnenkant schoenen controleren op oneffenheden

7. nooit op blote voeten lopen

8. nagels voorzichtig knippen, recht, niet te kort, vooraf weken

9. eelt/likdoorns laten behandelen door goede pedicure die situatie kent

Therapie droog gangreen

- dagelijks necroseranden inspecteren op retentie, eventueel geretineerd vocht evacueren

- geen zalven, geen natte verbanden

- necrose evt. met neutraal/bactericide poeder bestrooien

- droog gaasje tussen tenen vlechten

- necroseplekken droog en luchtig verbinden, geen pleister

- niet immobiliseren: opzitten en lopen

- amputatie op grens van dood en levend weefsel, indien mummificatie volledig is

Therapie nat gangreen

- dagelijks lauwwarm voetbad (korsten losweken, pus evacueren)

- dagelijks na voetbad necrotomie

- na baden en necrotomie gangreenplekken goed nadrogen met gaas en föhn

- nu en dan ook aan lucht laten drogen

- droog en luchtig verbinden: geen zalven, geen natte verbanden, evt. neutraal/bactericide poeder

- antibiotica bij duidelijke infectie

- niet immobiliseren

31-12-2004 (JRM) -  www.huidziekten.nl