Decubitus
ontstaat door weefselschade tengevolge van de inwerking van druk- of
schuifkrachten. Het treedt op daar waar de druk het hoogst is, op de stuit, de
heupen, en de hielen. Zowel een korte hoge belasting als een langdurige lage
belasting kunnen druknecrose veroorzaken. Het ontstaat bij patiënten die
tijdelijk of blijvend niet in staat zijn de pijn die druk veroorzaakt in een
vroeg stadium te voelen (neuropathie, hemiparesen, dwarslaesies, narcose en
sedatie) dan wel niet in staat zijn voldoende van houding te veranderen
(bedlegerige patiënten, fracturen, paresen). Andere risicofactoren zijn slechte
voedingstoestand, diabetes, arterieel vaatlijden, incontinentie en
leeftijd. De meeste decubitus ontstaat tijdens narcose op de OK, en op de
intensive care.
De ernst
wordt ingedeeld in vier graden:
1.
Niet
wegdrukbare roodheid van de intacte huid. Verkleuring van de huid,
warmte, oedeem en verharding (induratie) zijn andere mogelijke kenmerken.
non blanchable
erythema
0707.0001/ L89.1
(graad 1 decubitus)
2.
Oppervlakkig
huiddefect van de epidermis, al dan niet met aantasting van de dermis. Het
defect manifesteert zich als een blaar of een oppervlakkige ontvelling.
partial thickness loss of
skin layers (blister, abrasion)
0707.0002
/ L89.2
(graad
2 decubitus)
3.
Huiddefect
met schade of necrose van huid en onderhuids weefsel (subcutis). De schade
kan zich uitstrekken tot aan het onderliggende bindweefsel (fascie).
full thickness loss exposing subcutaneous fat
(superficial ulcer)
0707.0003
/ L89.3
(graad
3 decubitus)
4.
Uitgebreide
weefselschade of weefselversterf (necrose) van spieren, botweefsel of
ondersteunende weefsels, met of zonder schade aan de epidermis en dermis.
exposed muscle or bone (deep ulcer or
necrosis)
0707.0004
/ L89.4
(graad
4 decubitus)
Preventie
Bij de preventie van decubitus is het belangrijk in te schatten hoe groot het risico is dat een behaalde
patiënt loopt om decubitus te ontwikkelen. Er zijn een aantal te identificeren en te kwantificeren
factoren, die de kans op het ontstaan van decubitus vergroten. Deze factoren moeten worden
nagegaan bij iedere patiënt en in een risicoscore tot uitdrukking worden gebracht. Op basis van de
scorelijst (Bradenscore)
kan men aangeven welke maatregelen vereist zijn. Het is ook nuttig om
veranderingen te registreren op een wondregistratieformulier.
Huidverzorging
en huidbescherming
R/
indifferente therapie (decubituscreme I: licht vettende indifferente crème voor droge
huid; decubituscrème II: 20% zinkoxide in decubituscreme I, voor vochtige huid).
Beschermen
tegen inwerking van faeces bij incontinentie:
Fysiologisch
zout (0.9% NaCl), mag (In Nederland) ook met kraanwater, mag ook onder de douche (lauw-warm
water) worden uitgespoeld.
Er
bestaand FNA antiseptische vloeistoffen voor gebruik in wonden (chloorhexidine
oplossing 0.02 en 0.1%, en cetrimide 0.5%) maar die dragen weinig bij aan het
reduceren van de bacteriegroei in decubitus ulcera.
Wondbehandeling
Graad
1. Erytheem. Geen
wondbedekkers nodig. Eventueel beschermen tegen de inwerking van faeces of
druk
met bovengenoemde producten. Het nut van preventief afplakken met dunne
folies tegen schuifkrachten is niet aangetoond.
Graad
2. Blaar met intact blaardak: kleine
blaren intact laten, de huid zelf is de beste wondbedekker, grote met
vocht gevulde blaren aanprikken (steriel) en leegzuigen. Dan het gebied vrijleggen
en de blaar laten indrogen. De blaar afplakken met een folie of
(dun) hydrocolloid kan ook, maar dan moet wel zeker zijn dat dit
langere tijd goed blijft
zitten. Als het half losraakt of de rand gaat omkrullen dan moet het er
weer afgetrokken worden en dan gaat ook het blaardak mee.
Graad
2. Bij zeer oppervlakkige ontvellingen alleen zinkoxidesmeersel. Bij een oppervlakkige (partial thickness) wond:
droog verbinden met hydrofiel
verbandgaas, vetgaas
(Jelonet) op de wond en zinkoxidesmeersel op de
wondranden. Alternatieven zijn afplakken met een semipermeabele wondfolie,
of een dun of dik hydrocolloidverband, of een
schuimverband
(eilandpleister, met kleefrand rondom), of een niet-verklevende
samengestelde wondpleister.
Graad
3. Hiel met droge zwarte necrose: necrose kan blijven zitten,
wondbedekkers zijn niet nodig. Na verloop van tijd (weken) valt de zwarte
korst er vanzelf af. Necrose wel verwijderen bij ontstekingsverschijnselen
(roodheid, pus, stank, exsudaat) of wanneer de zwarte necrose los begint
te laten aan de rand.
Graad
3. Hiel met deels zwarte necrose, met ontstekingsverschijnselen (stank,
pus, exsudaat): necrose verwijderen. Wond verbinden met gazen gedrenkt in EUSOL-paraffine. In een latere fase kunnen producten gebruikt worden die
een vochtig wondklimaat creëren (NaCl gazen, hydrogel,
hydrofiber,
hydroactief verband, alginaten). Als er veel necrose is of veel exsudaat,
of ondermijnde wondranden geen occlusieve verbanden gebruiken (exsudaat
moet weg kunnen).
Graad
3. Stuit met gele wondbodem, deels granulerend. Wond verbinden met
producten die een vochtig wondklimaat creëren (NaCl gazen, hydrogel,
schuimverband,
hydrocolloid;
bij veel exsudaat hydrofiber,
hydroactief verband of alginaten).
Occlusieve verbanden of afsluitende secundaire verbanden (fixatie met
folie) kunnen worden toegepast.
Graad
3. Stuit met rood granulerende wondbodem. Wond verbinden met producten die
een vochtig wondklimaat creëren (NaCl gazen over een vetgaas, hydrogel,
schuimverband,
hydrocolloid;
bij veel exsudaat hydrofiber,
hydroactief verband of alginaten).
Occlusieve verbanden of afsluitende secundaire verbanden (fixatie met
folie) kunnen worden toegepast.
Graad
4. Hiel met zwarte necrose tot op het bot, met ontstekingsverschijnselen (stank,
pus, exsudaat): necrose verwijderen. Wond verbinden met gazen gedrenkt in
hypochlorietoplossing of
EUSOL-paraffine. Geen occlusieve verbanden of afsluitende secundaire
verbanden (fixatie met folie) toepassen (exsudaat moet weg kunnen).
Graad
4. Stuit met zwarte necrose: necrose verwijderen. Wond verbinden met gazen gedrenkt in
hypochloriet oplossing of EUSOL-paraffine.
Graad
4. Stuit met gele necrose: necrose verwijderen. Wond verbinden met gazen gedrenkt in
hypochloriet oplossing of
EUSOL-paraffine. Als alle necrose is verwijderd en de wond begint te
granuleren overschakelen op producten die een vochtig wondklimaat creëren
(NaCl gazen, hydrogel,
hydrofiber,
hydroactief verband, alginaten).
