Kobner fenomeen (Koebner phenomenon)

KÖBNER FENOMEEN / KOEBNER PHENOMENON

codes geen / geen

Het Köbner fenomeen (ook wel isomorf prikkeleffect van Köbner genoemd) is het fenomeen dat een huidziekte ontstaat of zich uitbreidt naar plaatsen waar de huid een of ander trauma heeft ondergaan. Dat kan een mild trauma zijn, bijvoorbeeld een kras op de huid. Een ander voorbeeld is een tatoeage waarin sarcoïdose ontstaat. Het mechanisme is onbekend. Het niet-specifieke (milde) ontstekingsinfiltraat wat ontstaat op een geprikkelde plaats gaat over in het specifieke infiltraat van bijvoorbeeld sarcoïdose of psoriasis. Verspreiding van laesies kan ook via een eenvoudige besmetting (auto-inoculatie): in een kras van de huid kunnen lineair gerangschikte impetigo pusteltjes ontstaan, of herpes, verrucae vulgares, verrucae planae, of condylomata acuminata. Dat wordt echter niet bedoeld met het Köbner fenomeen. Urticaria factitia zou men wel kunnen beschouwen als een soort Köbnerfenomeen. Een bijzondere vorm is het ontstaan van ulcera of pustels door prikken in de huid met een naald. Dit wordt ook wel pathergie genoemd en komt voor bij pyoderma gangrenosum en de ziekte van Behçet. Bij pyoderma gangrenosum kunnen uitgebreide ulcera ontstaan na een trauma van de huid, bijvoorbeeld een ingreep (necrotomie, huidtransplantatie). Dit komt ook voor bij calciphylaxis, en bij ischemische ulcera waarbij de zuurstofvoorziening rond het ulcus marginaal is.

Verschillende soorten trauma's waardoor het Koebner fenomeen kan ontstaan:

Fysisch: krabben, scheren, snijwondjes, blauwe plekken, wrijven, druk, injecties, tatoeages, insectenbeten, acupunctuur, pleisters lostrekken, zonverbranding, verbranding, verwonding, operatie.

Chemisch: chemische irritatie of verbranding, vaccinaties, geneesmiddelenreacties.

Andere ziekten: acne, lues, pityriasis rosea, scabies, eczeem, folliculitis, roodvonk, varicella, pruritus nno, miliaria, herpes, lepra.