MACULOPAPULEUZE / EXANTHEMATEUZE INFECTIEZIEKTEN ICD10: R21

Tot de maculopapuleuze kinderziekten behoren:

- Mazelen
- Roodvonk (streptococcen infectie)
- Rode hond
- Erythema infectiosum (5e ziekte)
- Exanthema subitum (6e ziekte)
- Waterpokken (varicella zoster)
- Mononucleosis infectiosum (ziekte van Pfeiffer)
- Enterovirus infecties (echo en Coxsackie virus)

Deze maculopapuleuze kinderziekten (vlekjesziekten) kunnen soms op het patroon van klachten en de rash (exantheem, enantheem) worden herkend. Huisartsen zijn daar beter in dan dermatologen, omdat de meeste kinderziekten van korte duur zijn en niet doorverwezen worden naar een dermatoloog. Naast bovengenoemde infecties zijn er nog tal van andere virale en andere infecties die specifieke huidafwijkingen kunnen veroorzaken.


Kinderziekten Kenmerken Foto's
Mazelen (morbilli)
(1e ziekte)
(Engels: rubeola, measles)
Mazelenvirus (paramyxoviridae, genus morbilli)
Incubatietijd: 10-14 dagen
Duur exantheem: 3-5 dagen
- koorts, verkoudheid, stomatitis, conjunctivitis
- Koplikse 'vlekken': witte stippen met rode hof, vooral aan de binnenzijde van de wangen
- rood-livide (tot bruin voordat het verdwijnt)
- begint in het gelaat, daarna centrifugale gegeneraliseerde uitbreiding
- lenticulair-nummulair, maculeus (papuleus), discreet, met duidelijke confluering op de romp en in het gelaat
Mazelen (morbilli, rubeola, measles) Koplik's vlekken (Koplik spots) bij mazelen (morbilli, rubeola, measles)
Roodvonk (scarlatina)
(2e ziekte)
(Engels: scarlet fever)
Streptococcus pyogenes
Incubatietijd: 5-7 dagen
Duur exantheem: 3-5 dagen
- koorts, keelpijn, tonsillitis, eventueel braken
- rode confluerende vlekken op verhemelte + naderhand 'frambozen'- of 'aardbeientong'
- geel-rood (kan verbleken bij diascopie)
- gegeneraliseerd maar vooral in de flexuren (nek, oksel en liezen), perinaso-orale gebied (narcose kapje) blijft vrij
- aanvankelijk miliair, folliculair, maculopapuleus ('schuurpapier') met na verloop van tijd confluering
Roodvonk Stuccokeratosis
Rodehond (rubella)
(3e ziekte)
(Engels: German measles)
Rubella virus
Incubatietijd: 14-21 dagen
Duur exantheem: 1-3 dagen
- gedurende 1-2 dagen: lichte koorts, algemene malaise of geen symptomen
- licht erythemateus
- begint in het gelaat, daarna centrifugale gegeneraliseerde uitbreiding
- lenticulair maculeus (papuleus), discreet, met minimale confluering op de romp
Rode hond (rubella, German measles) Rode hond (rubella, German measles)
Erythema infectiosum
(5e ziekte)
Parvovirus B19
Incubatietijd: 6-14 dagen
Duur exantheem: 5-10 dagen
- gedurende 1-2 dagen: lichte catarrhale symptomen of geen
- licht erythemateus
- begint op de wangen (vlindervorm, slapped cheek), daarna symmetrische uitbreiding over het gehele lichaam, perinaso-orale gebied (narcose kapje) blijft vrij
- aanvankelijk vrij scherp begrensd maculeus, later minder scherp, confluerend en ringvormig (netwerk structuur) door centrale verbleking (lacy-like, op kant lijkende ringen)
Slapped cheeks bij erythema infectiosum Confluerende ringen bij erythema infectiosum
Exanthema subitum
(6e ziekte)
Humaan Herpesvirus 6 (HHV-6)
Incubatietijd: 10 dagen
Duur exantheem: 1-2 dagen
- gedurende 3-4 dagen: hoge koorts, geen andere symptomen
- licht erythemateus, roze
- begint op de romp, eventueel centrifugale uitbreiding
- lenticulair maculeus, discreet, met minimale neiging tot confluering
Exanthema subitum, roseola infantum, zesde ziekte Exanthema subitum, roseola infantum, zesde ziekte
Mononucleosis infectiosa
(Morbus Pfeiffer)
Epstein-Barrvirus (EBV)
Incubatietijd: 9-14 dagen
Duur exantheem: 1-2 dagen
- gedurende 3-5 dagen: koorts, lymfadenopathie, keelpijn, hoofdpijn, malaise
- licht erythemateus
- op romp en extremiteiten
- lenticulair maculeus (papuleus) (rubelli-form of morbilliform) soms vesiculeus, urticarieel of hemorragisch (petechiae)
- rash verergert of wordt uitgelokt door penicillinen
Mononucleosis infectiosa, kissing disease Mononucleosis infectiosa, kissing disease
Enterovirusinfecties
Echo- en Coxsackie virus
Incubatietijd: 5-8 dagen
Duur exantheem: 1-10 dagen
- gedurende 1-2 dagen: koorts, malaise
- in geval van herpangina (door Coxsackie A typen) hyperemie van pharynx met niet confluerende vesikels (zie ook onder hand foot and mouth disease)
- erythemateus, wisselend
- begint in het gelaat, daarna centrifugale gegeneraliseerde uitbreiding
- lenticulair maculeus (papuleus) (rubelliform of morbilliform), soms vesiculeus, pustuleus of hemorragisch (petechiae)
Herpangina door Coxsakie virus Viraal exantheem
Waterpokken
(varicella)
Varicella zoster virus
Incubatietijd: 10-21 dagen
Duur exantheem: 1-2 weken
- gedurende 1-2 dagen: koorts, anorexie, hoofdpijn, spierpijn
- aanvankelijk erythemateus
- centripetale distributie
- snelle niet gelijktijdige overgang van de laesies in verschillende stadia:macula > papel > vesikel > (pustel) > crusta > genezing met of zonder litteken vorming
Waterpokken (Varicella) Waterpokken (Varicella)
Pokken (variola major)
Pokkenvirus (variola)
(Engels: smallpox)
(uitgeroeid in 1977)
Incubatietijd: 7-17 dagen
Duur exantheem: 3 weken
- gedurende 2-5 dagen: plotseling hoge koorts met koude rillingen, hevige hoofdpijn, malaise
- aanvankelijk erythemateus
- centripetale distributie
- langzame gelijktijdige overgang van de laesies in opeenvolgende stadia: macula > papel > vesikel (ca 4e dag) > delle > pustel (ca 7e dag) > crusta (ca 12e dag) > genezing met littekenvorming (ca 21e dag)
Pokken (variola major) Pokken (variola major)


Door vaccinatie komen sommige kinderziekten nog maar zelden voor
In Nederland worden bijna alle kinderen, uitgezonderd enkele allochtone en religieuze clusters gevaccineerd tegen de meest gevaarlijke infecties.
Daarom komen sommige infecties zoals de bof en rode hond niet meer voor. Sommige zijn zelfs wereldwijd uitgeroeid, zoals het pokkenvirus.

Vaccinatieprogramma Nederland:
1. Baarmoederhalskanker
2. Bof
3. Difterie
4. Haemophilus influenza B
5. Hepatitis B
6. Kinkhoest
7. Mazelen
8. Meningokokken C
9. Pneumokokken
10. Poliomyelitis
11. Rodehond
12. Tetanus


Vaccinatieschema:
Fase Leeftijd Prik 1 Prik 2
Fase 1 0 maanden HepB*)
2 maanden DKTP-Hib-HepB**)
Pneu
3 maanden DKTP-Hib-HepB**) Pneu
4 maanden DKTP-Hib-HepB**) Pneu
11 maanden DKTP-Hib-HepB**) Pneu
14 maanden BMR MenC
Fase 2 4 jaar DKTP
Fase 3 9 jaar DTP BMR
Fase 4 12 jaar HPV (3X) ***)


Toelichting op het vaccinatieschema
*) Kinderen van wie de moeder besmet is met het hepatitis B-virus (draagster), krijgen binnen 48 uur na de geboorte een hepatitis B-vaccinatie. Bovendien krijgen zij vlak na de geboorte immunoglobulinen (kant-en-klare antistoffen).
**) Alle kinderen die geboren zijn op of na 1 augustus 2011 krijgen de uitgebreide DKTP-Hib-HepB inenting, waarin ook een vaccin tegen hepatitis B zit. Kinderen die voor 1 augustus 2011 geboren zijn krijgen de DKTP-Hib-inenting. Kinderen van draagsters (zie*) en kinderen waarvan één van de ouders afkomstig is uit een land waar hepatitis B veel voorkomt, krijgen sinds 1 juni 2006 bij 2, 3, 4 en 11 maanden het combinatievaccin DKTP-Hib-HepB. Ook kinderen met het syndroom van Down die geboren zijn op of na 1 januari 2008 kregen dit vaccin al.
***) Alleen voor meisjes. De vaccinatie tegen het Humaan Papillomavirus, het virus dat baarmoederhalskanker kan veroorzaken, is voor meisjes geboren op of na 1 januari 1997. In 2009 was er een eenmalige inhaalvaccinatiecampagne voor meisjes geboren in 1993 tot en met 1996. In 2012 worden meisjes uitgenodigd die in 1999 zijn geboren.


Gebruikte afkortingen:
D Difterie
Pneu Pneumokokken
K Kinkhoest
B Bof
T Tetanus
M Mazelen
P Polio
R Rodehond
Hib Haemophilus influenzae type b
MenC Meningokokken C
HepB Hepatitis B
HPV Humaan Papillomavirus


Referenties
1. Van Everdingen JJE, Sillevis Smitt JH. Dermatovenereologie voor de eerste lijn. Glaxo, Nieuwegein, 1990, pp. 222-223.
2. RIVM. Vaccinatie programma Nederland 2012.


Auteur(s):
dr. Jan R. Mekkes. Dermatoloog, AMC, Amsterdam.

04-11-2012 (JRM) - www.huidziekten.nl W3C-html-4.01-valid



web counter