MYCOSEN (SCHIMMELINFECTIES) home ICD10: B35.9

De officiële benaming is dermatomycose, onder te verdelen in epidermomycose, onychomycose, en trichomycose, en diepe tricho- en epidermomycosen. Voorts worden systemische mycosen, otomycosen, en keratomycosen onderscheiden. De meeste dermatomycosen worden veroorzaakt door fungi imperfecti (ongeslachtelijk voortplantend), meercellig (o.a. dermatofyten) of eencellig (Pityrosporon, Candida). Naar plaats worden termen gebruikt zoals tinea barbae, capitis, corporis, cruris, inguinalis, pedis, unguium. Bij bekende verwekker (kweek) kan men spreken van trichomycosis (Trichophyton) of Candidosis/candidiasis.

Altijd KOH-preparaat (kaliumhydroxide 20-40%) maken van loszittende schilfers (stuk vastzittende huid meetrekken), of huid-of nagel-schraapsel. Een alternatieve verwekingsvloeistof is: KOH 40 g, DMSO 40 mg, in aqua dest 60 ml. Voor nagelkweek gebied reinigen met alcohol 70% (en niet met chloorhexidine!) en laten drogen. Temperatuur bij het frezen niet te hoog laten oplopen. Met de Woods lamp kan M. canis en T. schoenleinii worden vastgesteld (groene kleur).

Lokale antimycotica:
R/ sulfur praecipitatum 5-10% in zinkoxidesmeersel FNA
R/ Daktarin (miconazol 2%) crème tube à 30 g, poeder 20 g, tinctuur 30 ml of een ander lokaal imidazolpreparaat (zie onder lokale antimycotica) zoals bifonazol (Mycospor), clotrimazol (Canesten), econazol (Pevaryl), sulcanozol (Myk). Miconazolderivaten, ook lokaal toegepast, kunnen een interactie geven met Sintrom (melding Lareb 2011). Ketoconazol en ciclopirox zijn dan alternatieven.
R/ Nizoral (ketaconazol) crème bij huidinfecties met Trichophyton, Epidermophyton, Pityrosporum, Microsporum, Candida, en seborroisch eczeem.
R/ Lamisil (terbinafine) crème.
R/ Loprox (ciclopirox) crème.
R/ Whitfield crème of zalf.

Orale (systemische) antimycotica: (zie ook: antimycotica in de dermatologie)
Geïndiceerd bij uitgebreide of therapieresistente schimmelinfecties, en schimmelnagels.
R/ Trisporal (itraconazol) 1 dd 1 caps à 100 mg gedurende 2 weken bij tinea corporis, tinea cruris, spruw; gedurende 4 weken bij tinea pedis, tinea manuum; 1 dd 200 mg gedurende circa 3 maanden voor onychomycose (pulse: 1 week per maand 2 dd 200 mg); 2 dd 100 mg gedurende 3 dagen bij vulvovaginale candidose, of 200 mg à 10-12 uur bij acute infecties; 1 dd 200 mg gedurende 1 week bij Pityriasis versicolor; 5 mg/kg/dag bij tinea capitis. Op artsenverklaring is voor speciale indicaties ook Trisporal orale oplossing verkrijgbaar. Dosering: maximaal 5 mg/kg/dag.
R/ Lamisil (terbinafine) 1 dd 250 mg gedurende 2-4 weken (tinea corporis/pedis), 2-6 weken (tinea pedis), of 6-17 weken (onychomycosis). Bij schimmelinfecties van de huid en nagels door dermatophyten zoals Trichofyton rubrum, T. mentagrofytes, T. verrucosum, T. violaceum, Microsporum canis, en Epidermophyton floccosum. Oraal niet werkzaam tegen Pityriasis versicolor (in crèmevorm weer wel).
R/ Diflucan (fluconazol) caps à 50, 150 of 200 mg. Suspensie 10 of 40 mg/ml, 35 ml. Bij Candida vaginitis en candida balanitis éénmalig 150 mg. Bij tinea pedis, tinea corporis, tinea cruris en dermale candida-infecties 150 mg per week of 1 dd 50 mg gedurende 2-4 weken, bij tinea pedis zonodig 6 weken. Bij tinea versicolor 300-400 mg 1 keer per week gedurende 1-3 weken of 1 dd 50 mg gedurende 2-4 weken. Bij onychomycose 150 mg 1 keer per week tot de geïnfecteerde nagel is vervangen, bij vingernagels doorgaans 3-6 maanden en bij teennagels 6-12 maanden. Bij tinea capitis 6 mg/kg/dag. Bij oesofageale candida en orofaryngeale candida 200-400 mg op de eerste dag, gevolgd door 100-200 mg/dag gedurende 7-30 dagen; bij candidurie 200-400 mg/dag gedurende 7-21 dagen, zo nodig langer; bij chronische atrofische candidiasis 50 mg/dag gedurende 14 dagen; bij chronische mucocutane candidiasis 50-100 mg/dag gedurende 28 dagen, zo nodig langer; bij systemische candidiasis 800 mg op de eerste dag gevolgd door 400 mg/dag tot 2 weken na klinische genezing. Bij cryptococcosis 200-400 mg/dag, bij sommige infecties (b.v. meningitis) 800 mg/dag overwegen. Behandelduur 11-24 maanden, zonodig langer.
R/ griseofulvine tab à 125 mg (10-20 mg/kg/dag) gedurende minimaal 4 weken. Fungistatisch, niet tegen gisten. Innemen met vetrijke maaltijd of met volle melk. Vermindert werkzaamheid O.A.C. Griseofulvine is in 2001 uit de handel genomen maar de 125 mg tab is sinds eind 2002 weer verkrijgbaar via de firma Fagron voor tinea capitis door M. canis bij kinderen. Er is ook een suspensie.
R/ nystatine suspensie
R/ Fungizone (amfotericine B), bij diepe mycosen (Candida, Cryptococcus, Histoplasma, Coccidioides, Aspergillus, Blastomyces, Sporothrix). Meestal 4 dd 1 tab à 100 mg.
R/ Ancotil (flucytosine), IV vloeistof 10 mg/ml. 37.5 - 50 mg/kg lichaamsgewicht iedere 6 uur; dit komt overeen met dosis 150-200 mg/kg/dag. De dosering zodanig kiezen dat de serumspiegels liggen tussen 25-50 microg/ml. Vooral bij langere perioden met serumspiegels >100 microg/ml is er een groter risico van beenmergdepressie.Bij urinewegcandidiasis kan een dosering van 100 mg/kg per dag voldoende zijn. De behandelduur varieert van enkele weken (acute Candida-sepsis) tot vele maanden (subacute en chronische infecties). M.n. bij meningo-encefalitiden, endocarditiden en aspergillosen is combinatie met amfotericine B geïndiceerd.
R/ Vfend (voriconazol), tablet, omhuld 50 of 200 mg, poeder voor suspensie 40 mg/ml; 70 ml, poeder voor infusievloeistof 200 mg. Volwassenen en kinderen > 12 jr en ≥ 40 kg: oplaaddosis 400 mg om de 12 uur, gedurende de eerste 24 uur, gevolgd door een onderhoudsdosis van 2 dd 200 mg.
R/ Ecalta (anidulafungine) of Cancidas (caspofungine).
R/ Nizoral (ketoconazol) 1 dd 1 tab à 200 mg/dag gedurende minimaal 4 weken, leverfuncties controleren. Fungicide, ook tegen gisten. Wordt weinig meer systemisch gebruikt vanwege toxiciteit.


DERMATOMYCOSEN (zie ook onder tinea corporis, ringworm)

Nattende mycosen (ook interdigitale mycosen aan de voeten, `zwemmerseczeem') lokaal behandelen met:
R/ sulfur praecipitatum 10% in zinkoxidesmeersel FNA.
Droge mycosen lokaal behandelen met:
R/ imidazol-crème, bijvoorbeeld miconazol (Daktarin).
R/ ung. acidi benzoici et acidi salicylici (Whitfield zalf FNA), of acidum salicylicum 5%, acidum benzoicum 5%, Lanettecrème II FNA (Whitfield crème FNA).
Bij uitgebreide of therapieresistente schimmelinfecties Trisporal of Lamisil.


DERMATOMYCOSIS BARBAE (trichophytiae barbae, tinea barbae, sycosis (trychophytica) barbae)

Diepe mycose van de follikels van de baardstreek. Klinisch beeld: ronde, rode, schilferende plekken met losse haarstompjes en pustels, soms confluerend tot abcederende infiltraten. DD: folliculitis barbae (sycosis barbae), pseudofolliculitis barbae (pustels en follikelgebonden papels, ten gevolge van ingegroeide baardharen, vooral bij mensen met een sterk kroezend haartype). De belangrijkste verwekkers van tinea barbae zijn de trichophyton soorten (vaak T. mentagrofytes, T. verrucosum). De therapie moet systemisch zijn en langdurig, net als bij tinea capitis.

Therapie:
R/ Trisporal (itraconazol) 1 dd 100 mg gedurende 4-8 weken.
R/ Lamisil (terbinafine) 1 dd 250 mg gedurende 4-8 weken. Niet danwel beduidend minder effectief tegen M. canis en andere Microsporum soorten. Bij groene fluorescentie dus niet kiezen voor terbinafine. In dubbele dosering is de effectiviteit t.o.v. Microsporum iets beter, maar de andere alternatieven (itraconazol, fluconazol, grisefulvine) hebben dan toch de voorkeur.
R/ Diflucan (fluconazol) caps à 50, 150 of 200 mg; suspensie 10 of 40 mg/ml, 35 ml. Dosering: 1 dd 150 mg gedurende 4-8 weken.
R/ griseofulvine 500 mg dd (zonodig 1 g) in 1-4 doses, gedurende 6-8 weken, zonodig langer. Recente studies tonen aan dat voor de meeste trichophyton soorten ook evengoed Lamisil, Trisporal of Diflucan kan worden gegeven, maar bij infectie met Microsporum is er twijfel over de effectiviteit van Lamisil (terbinafine). Bij groene fluorescentie door UV-licht dus altijd itraconazol, fluconazol of griseofulvine kiezen.

Als ondersteunende behandeling:
R/ Nizoral (ketoconazol) crème 2 dd.


DERMATOMYCOSIS CAPITIS, TINEA CAPITIS (trichophytia profunda capitis)

Meest voorkomende dermatophytosis bij kinderen. Vroeger vaak door Trichophyton schoenleinii (Kletskop), nu meestal Microsporum canis (geeft groene fluorescentie), via huisdieren (katten, honden, hamsters). Rond Middellandse Zee komt nog T. violaceum en T. schoenleinii voor. Kerion is een zeer inflammatoire vorm, meestal door T. mentagrophytes (via paarden, honden, knaagdieren) veroorzaakt, soms T. verrucosum (runderen). DD: alopecia areata, trichotillomanie, bacteriële infecties, eczema seborroicum, pityriasis capitis, psoriasis, cicatricië alopecia z.n.s. Zie verder onder tinea capitis.

R/ griseofulvine 500 mg dd (zonodig 1 g) in 1-4 doses, gedurende 4-6 weken. Kinderen: 10-20 mg/kg/dag. Innemen met vetrijk voedsel en/of melk. Bij ernstige infecties kan het 4-6 weken duren voordat effect zichtbaar wordt. Beschikbaar in 125 mg of als drankje van 25 mg/ml.
R/ Nizoral hoofdgel als ondersteunende behandeling bij griseofulvine, tegen verspreiding sporen.
R/ Trisporal (itraconazol) 1 dd 100 mg gedurende 4-6 weken. Bij kinderen 5 mg/kg/dag (niet geregistreerd).
R/ Diflucan (fluconazol) caps à 50, 150 of 200 mg; suspensie 10 of 40 mg/ml, 35 ml. Bij kinderen 6 mg/kg/dag.
R/ Lamisil (terbinafine) 1 dd 250 mg. Kinderen 10-20 kg 62.5 mg, 20-40 kg 125 mg, > 40 kg 250 mg.


DERMATOMYCOSIS PEDIS (tinea pedis)

Predisponerend: synthetisch schoeisel, gymschoenen, compressieverband, breedspectrum antibiotica, immunosuppressiva (o.a. corticosteroïden), zwangerschap, DM, adipositas. Bij voetmycosen voeten na het baden goed drogen, regelmatig schone sokken aantrekken, goed ventilerende schoenen dragen; schoenen regelmatig verwisselen. Voeten en schoenen (belangrijk !) inpoederen met conspergens undecylenicum FNA of een imidazolpoeder. Doorgaan met behandelen tot 1-2 weken na therapeutisch effect.
R/ sulfur praecipitatum 10% in zinkoxidesmeersel FNA
R/ Whitfield crème of zalf
R/ Daktarin (miconazol 2%) crème tube à 30 g, poeder 20 g, tinctuur 30 ml.
R/ Trisporal (itraconazol) 1 dd 1 caps à 100 mg gedurende 4 weken bij mycosen aan hand of voet.
R/ Lamisil 1 dd 250 mg gedurende 2-4 weken.


FAVUS (kletskop)
Zie onder tinea capitis


KERION SELSI
Zie onder tinea capitis


ONYCHOMYCOSIS MANUUM

R/ Lamisil (terbinafine) 1 dd 250 mg gedurende minimaal 3 maanden.
R/ Trisporal ((itraconazol) 1 dd 200 mg gedurende minimaal 3 maanden. Of 2 dd 200 gedurende 1 week per maand.
Therapie voortzetten tot nagel normaal is uitgegroeid. nagels kort houden, zo nodig regelmatig afvijlen.
Zie onder onychomycose.


ONYCHOMYCOSIS PEDUM

R/ Lamisil (terbinafine) 1 dd 250 mg gedurende minimaal 3 maanden.
R/ Trisporal ((itraconazol) 1 dd 200 mg gedurende minimaal 3 maanden. Of 2 dd 200 gedurende 1 week per maand.
R/ miconazol (Daktarin) strooipoeder 20 mg/g, 20g.
S/ Alle schoenen mee inpoederen, na een week nog eens herhalen.
R/ Loprox (ciclopirox)
R/ Loceryl (amorolfine 5%) is een lokaal product dat enig effect heeft, en ook goed gecombineerd kan worden met systemische antimycotica. Is in een aantal omringende landen verkrijgbaar, maar niet in Nederland.
Zie onder onychomycose.


TRICHOMYCOSEN
Zieke haren afknippen of epileren.
R/ Trisporal ((itraconazol) 1 dd 100 mg gedurende minimaal 3 maanden. Of 2 dd 200 gedurende 1 week per maand.
R/ Lamisil (terbinafine) 1 dd 250 mg gedurende minimaal 3 maanden.
R/ imidazol-lotion of crème
Bij secundaire impetiginisatie:
R/ erytromycine 4 dd 1 tab à 500 mg
R/ Bactroban


patientenfolder


Auteur(s):
dr. Jan R. Mekkes. Dermatoloog, AMC, Amsterdam.

07-03-2012 (JRM) - www.huidziekten.nl W3C-html-4.01-valid



web counter