Naevus naevocellularis (gewone moedervlek)

De naevus naevocellularis (moedervlek, mole, birthmark) is een melanocytaire naevus. Deze naevi verschijnen meestal in de loop van het leven en worden daarom ook wel acquired melanocytic naevi genoemd. Als ze vanaf de geboorte aanwezig zijn worden ze congenital melanocytic naevi genoemd (naevus naevocellularis congenita). De naevus naevocellularis kent 3 varianten: junctional naevus, dermal / intradermal naevus, en compound naevus.

Naevus naevocellularis marginalis (junctional nevus)

Histologische variant van een naevus naevocellularis met opeenhoping van naevuscellen in de epidermis. Zie verder onder naevus naevocellularis.

Naevus naevocellularis dermalis (dermal / intradermal nevus)

Histologische variant van een naevus naevocellularis met opeenhoping van naevuscellen in de dermis. Zie verder onder naevus naevocellularis.

Naevus naevocellularis epidermo-dermalis (compound nevus)

Histologische variant van een naevus naevocellularis met opeenhoping van naevuscellen in de epidermis en in de dermis. Zie verder onder naevus naevocellularis.

Naevus naevocellularis papillomatosus

De naevus naevocellularis papillomatosis (is een wratachtige variant van de gewone moedervlek, met een papillomateus oppervlak. Er kunnen ook hoornproppen in aanwezig zijn, waardoor het de papillomateuze naevus kan lijken op een verruca seborroica. Zie verder onder naevus naevocellularis.

Halo naevus (naevus van Sutton, leukoderma acquisitum centrifugum)

Een halo-naevus is een naevus in regressie, met een opruimreactie er omheen. Het eigen immuunsysteem is bezig om de naevus op te ruimen. Hierbij komen cytotoxische factoren vrij, gericht tegen de melanocyten in de naevus, die echter ook de normale melanocyten in de huid rond de naevus aantasten. Hierdoor ontstaat een witte gedepigmenteerde of gehypopigmenteerde ring rond de naevus. Een halo naevus wordt vooral gezien bij 15-20 jarigen, met een spreiding van 3-42 jaar.

Naevus van Becker

De naevus van Becker  is een licht gepigmenteerde macula met hypertrichose. De naevus van Becker ontstaat meestal op de schouder (unilateraal), bovenste lichaamshelft, of bovenarm, meestal bij jonge mannen, en wordt vaak in de zomer na zonverbranding voor het eerst opgemerkt. Geen maligne ontaarding. Therapie: geen, eventueel laser (cosmetisch).

Naevus pigmentosus et pilosus (congenitale naevus)

De naevus pigmentosus et pilosus is een gepigmenteerde en sterk behaarde naevus. De haren zijn dikker, donkerder of langer dan de normale haren in de omgeving. De naevus pigmentosus et pilosus is meestal vanaf de geboorte aanwezig en is dus ook een congenitale naevus. Een zeer uitgebreide variant van deze congenitale naevus heet de Tierfell naevus of giant hairy nevus.

Tierfell naevus, giant pigmented nevus, giant hairy nevus, bathing-trunk nevus, Garment nevus. 

De giant pigmented nevus is een congenitale melanocytaire naevus. Dit zijn naevi die bij de geboorte al aanwezig zijn, dit in tegenstelling tot de acquired melanocytic naevi die verschijnen in de loop van het leven. De naevi zijn scherp begrensd, tonen verschillende weinig contrasterende bruintinten, een prominente follikeltekening, en hebben een fluwelig oppervlak door de fijne beharing, maar er is vaak ook grovere beharing. Bij de zeer grote congenitale melanocytaire neavi (20 cm doorsnede of groter) bestaat een verhoogde kans op ontstaan van een melanoom.

Blue nevus (naevus coeruleus)

Blue nevus is de verzamelnaam voor blauw gekleurde, blauw doorschemerende moedervlekken. Ze kunnen vlak zijn, lichtverheven, of bolrond. De blauwe kleur wordt veroorzaakt door melanine wat diep in de dermis gelegen is. Ze worden onderverdeeld in 3 typen: de gewone blue nevus (naevus coeruleus, blue nevus van Tièche), de cellular blue nevus (naevus van Allen) en de cellular blue neuronevus (neuronaevus van Masson).

Blue nevus (naevus coeruleus, naevus van Jadassohn en Tièche)

De gewone blue nevus (naevus coeruleus, blue nevus van Jadassohn en Tièche), is meestal bolrond (verheven), solitair, geheel of gedeeltelijk blauw, blauwgrijs of blauwzwart, en tussen de 0.5 en 1 cm groot. Ze kunnen overal voorkomen, maar de voorkeurslokalisaties (50%) zijn de handruggen en de voetruggen.

Cellular blue nevus (naevus coeruleus, naevus van Allen)

De cellular blue nevus (naevus van Allen) komt minder vaak voor dan de gewone blue naevus, is meestal bolrond (verheven), groot (1-3 cm), donker blauwzwart of blauwgrijs gekleurd, aanwezig vanaf de geboorte of kort daarna en heeft als voorkeurslokalisatie de billen, en de sacrale regio.

Masson's blue neuronevus

Masson's cellular blue neuronevus  is bolrond, groot (1-3 cm), donker blauwzwart of blauwgrijs gekleurd, aanwezig vanaf de geboorte of kort daarna en heeft als voorkeurslokalisatie de billen, en de sacrale regio. De neuronevus heeft een aparte histologie (zie onder neuronaevus van Masson).

Spitz nevus

Een Spitz nevus is een halfbolrond tumortje (roze, rood, bruin) dat ontstaat in weken tot maanden bij kinderen of jonge volwassenenen, 3-5 mm of groter, kan histologisch op een melanoom lijken, klinisch goedaardig (zie onder Spitz naevus)

STUMP (Spitzoid Tumor of Unknown Malignant Potential) 

Een STUMP is naevus met zowel kenmerken van een Spitz naevus als van een melanoom. Deze diagnose wordt gesteld als de patholoog twijfelt tussen beide entiteiten en een melanoom niet met zekerheid uit kan sluiten. Wordt ook wel Spitzoid melanoma genoemd. Zie verder onder STUMP.

Reed's nevus (pigmented spindle cell nevus)

Reed's nevus (gepigmenteerde spoelcel naevus) wordt door sommige beschouwd als een aparte entiteit, en door anderen als een gepigmenteerde variant van een Spitz naevus. Klinisch is het een donkerbruin tot zwarte regelmatige naevus, 1.5-10 mm groot, vlak of licht verheven. Ze ontstaan rond het 24e jaar, meestal aan de extremiteiten, vaker bij vrouwen dan bij mannen. Histologisch ziet men bundels van slanke spoelcellen, in een regelmatig patroon, meestal beperkt tot de epidermis, en met veel pigment (zie onder Reed's nevus).

Dysplastische naevus

Een dysplastische naevus is een naevus met histologisch tekenen van onrust (verlenging van retelijsten, bridging, toename van aantal (gevacuoliseerde) melanocyten, soms in nestjes op de dermo-epidermale overgang, geen (of nauwelijks) ascentie in epidermis) maar onvoldoende criteria om te kunnen spreken van een melanoom. De klinische kenmerken zijn: groter dan 5 mm (5-12 mm), onregelmatig/grillig en onscherp begrensd, roze tot bruin, wisselende pigmentatie, soms met erythemateuze rand (zie onder dysplastische naevus en FAMMM syndroom).

Lentigo maligna

Lentigo maligna (melanosis praecancerosa, morbus Dubreuilh) is een langzaam groeiend in-situ melanoma. Andere termen: intra-epidermaal melanoom, melanoom in horizontale groeifase. Het komt vooral voor op de zon ge-exposeerde huid, met name in het gelaat. Klinisch zijn het lichtbruin tot donkerbruin gepigmenteerde grillige maculae. De exacte begrenzing is soms moeilijk vast te stellen. De meeste patiënten zijn op oudere leeftijd, vanaf 70 jaar (zie onder lentigo maligna).

Lentigo maligna melanoma

Lentigo maligna melanoma is een melanoom dat ontstaan is in een lentigo maligna lesie. Lentigo maligna (morbus Dubreuilh) wordt om deze reden ook melanosis praecancerosa genoemd. Lentigo maligna is een in-situ melanoma, zodra het melanoom door de basale membraan heen breekt en een verticale groeifase krijgt is er sprake van een lentigo maligna melanoma (zie onder lentigo maligna en melanoom).

Melanoom (melanoma maligna)

Het maligne melanoom (melanoma maligna) is een kwaadaardige melanocytaire tumor. Klinisch te herkennen aan de ABCD criteria of aan dermatoscopie criteria. Onderscheiden worden het superficial spreading melanoma, nodulair melanoom, in-situ melanoom, lentigo maligna / lentigo maligna melanoom, en locatie varianten zoals het acrolentigineus melanoom, oogmelanoom. Zie verder onder melanoom, zie ook de patiëntenfolder melanoom voor meer foto's.

Superficial spreading melanoma

Een superficial spreading melanoom is een melanoom dat vooral een horizontale groeifase heeft, in tegenstelling tot een nodulair melanoom dat bolvormig uitgroeit. Zie verder onder melanoom.

Nodulair melanoom

Een nodulair melanoom is een melanoom dat bolvormig uitgroeit, in tegenstelling tot het superficial spreading melanoom dat vooral een horizontale groeifase heeft. Zie verder onder melanoom.

Acrolentigineus melanoom

Een acrolentigineus melanoom is een melanoom dat aan de acra groeit, dus op de vingertoppen of op een teen, soms onder een nagel. Deze melanomen hebben een slechte prognose. Zie verder onder melanoom.

Oog melanoom

Een oogmelanoom is een melanoom dat in het oog groeit. Op de foto een iris melanoom. Zie verder onder melanoom.

Meningeaal melanoom

Een meningeaal melanoom of hersenmelanoom is een melanoom dat in de hersenen groeit. Het kan een metastase zijn van een melanoom elders op het lichaam, maar het kan ook een melanoom zijn dat primair van de hersenen of de meningen uitgaat (meningeaal melanoom). Zie verder onder melanoom.

Amelanotisch melanoom

Een amelanotisch melanoom is een melanoom dat de typische donkere, blauwe, bruine of  zwarte kleur mist. Het is huidkleurig, roze, of een andere tint. Een amelanotisch melanoom is verraderlijk omdat het niet op tijd als een melanoom wordt herkend en daarom te laat wordt verwijderd. Zie verder onder melanoom.

Naevus van Ota

De naevus van Ota (Ota's nevus, naevus fuscocoeruleus ophthalmomaxillaris) is een blauwgrijze of blauwzwarte verkleuring (als een mongolenvlek) in het gebied van de eerste of tweede trigeminus tak, conjunctiva en iris kunnen blauw of bruin verkleurd zijn. Komt vrijwel alleen bij Oosters (Aziatisch) ras voor. Zie verder onder naevus van Ota.

Naevus van Ito

Een meningeaal melanoom of hersenmelanoom is een melanoom dat in de hersenen groeit. Het kan een metastase zijn van een melanoom elders op het lichaam, maar het kan ook een melanoom zijn dat primair van de hersenen of de meningen uitgaat (meningeaal melanoom). Zie verder onder melanoom.

Mongolenvlek (Mongolian spot, congenitale dermale melanosis) 

De mongolenvlek is een bleek-grijsblauwe verkleuring in de sacrale of lumbo-sacrale regio. Soms is er ook wat lokale overbeharing. Lesies varieren in grootte van enkele centimeters tot 20 cm. Mongolian spots kunnen ook op andere plaatsen voorkomen, bijvoorbeeld op een arm of een been. Soms is er een geassocieerde naevus van Ota of Ito. De mongolenvlek komt vaak voor (90-100%) bij kinderen die ergens in hun stamboom Aziatische roots hebben.

Bij blanke Europeanen komt het zelden voor.

Lentigo simplex 

Lentigines zijn epidermale melanocytaire naevi. Bij lentigo simplex is er een verhoogd aantal melanocyten per vierkante mm. Goedaardig, gaan nooit over in een melanoom. Bij de geboorte zijn er vaak al enkele aanwezig, het aantal kan later zonder relatie met zonlicht toenemen. Als het er zeer veel zijn spreekt men van lentiginosis.

Alleen histologisch kan het onderscheid met een junction naevus worden gemaakt; bij een naevus zijn nestjes van naevuscellen zichtbaar, bij een lentigo simplex alleen toename van het aantal melanocyten.

Lentigo solaris (ouderdomsvlekken, levervlekken) 

Deze solaire lentigines ontstaan vanaf middelbare leeftijd, t.g.v. jarenlange zonexpositie.  Synoniemen: lentigo senilis, lentigo solaris, ouderdomsvlekken, levervlekken, solar lentigo, actinic lentigo, age spot. Klinsch beeld: typische vrij regelmatig begrensde gehyperpigmenteerde maculae op gelaat, handruggen, onderarmen.

Epheliden (sproeten)

Epheliden (sproeten) zijn geen echte naevi, maar gehyperpigmenteerde macula die in het gezicht ontstaan, vooral bij blonden en roodharigen, onder invloed van blootstelling aan zonlicht. Bij efeliden