Anatomie van de nagel

Termen: nagelplaat (nail plate), vrije distale rand (distal edge), huid onder distale rand (hyponychium), nagelbed (nail bed), nagel matrix (nail matrix), proximale nagelwal (eponychium, nagelriem), cuticula (cuticle), maantje (lunula), laterale nagelwal (perionychium).

Anonychia (ontbrekende nagels)

Anonychia is de term voor het totaal ontbreken van de nagels. Dit kan vanaf de geboorte aanwezig zijn (congenitaal), bijvoorbeeld bij epidermolysis bullosa, of op latere leeftijd ontstaan (verkregen, acquired), bijvoorbeeld door psoriasis van het Hallopeau type. Zie verder onder anonychia.

Micronychia (te kleine nagels)

Micronychia is de term voor te kleine nagels. Dit kan vanaf de geboorte aanwezig zijn (congenitaal), bijvoorbeeld bij het Ellis van Creveld syndroom, of op latere leeftijd ontstaan (verkregen, acquired), bijvoorbeeld bij de ziekte van Raynaud en bij sclerodermie. Ook de term hyponychia (onvolgroeide nagels) wordt gebruikt voor vanaf de geboorte te klein aangelegde nagels. Zie verder onder micronychia.

Macronychia (te grote nagels)

Macronychia is de term voor nagels die te groot zijn en/of te breed. Te grote nagels komen congenitaal voor, als geïsoleerd symptoom, of bij macrodactylie (vingerhypertrofie, bijvoorbeeld bij het Proteus syndroom. Zie verder onder macronychia.

Brachyonychia (te korte nagels of relatief te brede nagels)

Brachyonychia is de term voor nagels die te kort zijn of te breed, de breedte is korter is dan de lengte. Brachyonychia komt aangeboren voor, meestal aan beide duimen en wordt dan racquet nails genoemd of nail en raquette, of racquet thumb. Brachyonychia komt ook verworven voor, de belangrijkste oorzaak is nagelbijten. Ook bij ectodermale dysplasie komen korte nagels voor.

Brachyonychia en atrofie bij ectodermale dysplasie

Bij ectodermale dysplasie kunnen de nagels dun zijn, langzaam groeien, en niet reiken tot de vingertop. Ectodermale dysplasie is een syndromengroep gekenmerkt door afwijkingen aan de nagels, haren en de tanden (en andere ectodermale structuren). Zie verder onder ectodermale dysplasie.

Polydactylie

Polydactylie kan partieel zijn, alleen het distale kootje kan geheel of gedeeltelijk gespleten zijn, in dat geval is er een dubbele nagel of een brede nagel. 

Geen lunula

Het ontbreken van de lunula komt voor bij chronische nierinsufficiëntie, hemodialysepatiënten, niertransplantatie patiënten, leverafwijkingen, alopecia areata, hypothyreoidie.

Rode lunula

Een rode lunula kan voorkomen bij SLE, reumatoide artritis, mixed connective tissue disease en andere autoimmuunziekten. Ook bij alopecia areata en lichen planus. Andere aandoeningen waarbij het is beschreven zijn levercirrose, hartfalen, COPD, lymphogranuloma venereum, urticaria, psoriasis, koolmonoxide vergiftiging, reticulosarcoma. Zie verder onder rode lunula.

Blauwe lunula

Blauwe lunula of blauwe nagels kunnen voorkomen bij argyria (zilverstapeling, gehele nagel) en bij de ziekte van Wilson (hepatolenticular degeneration, vooral de lunula) en in zeldzame syndromen zoals hemoglobine M disease en hereditaire acrolabiale teleangiëctasieën. Ook geneesmiddelen zoals minocycline, amiodarone, phenothiazinen, en antimalaria middelen kunnen de nagel blauw verkleuren. En bij ischemie (meestal is dan de hele vinger blauw).

Driehoekige lunula

Een driehoekige lunula is pathognomonisch voor het nail-patella syndroom. Andere nagelafwijkingen bij het nail-patella syndroom zijn dystrofische nagels (hyperkeratotisch, brokkelig, broos, gebarsten, met putjes, misvormd), gespleten (onychoschizis), onderontwikkelde (hyponychia) of geheel afwezige (anonychia) nagels, longitudinale groeven (longitudinal ridging), en een driehoekige lunula (lunula triangularis). Zie verder onder nail-patella syndroom.

Pachyonychia congenita

Bij pachyonychia congenita zijn alle nagels hyperkeratotisch en ook dystrofisch. Het is een genetische aandoening veroorzaakt door keratine mutaties. De voetzolen zijn ook aangedaan (palmoplantaire keratoderma) en er kunnen witte plaques (leukoplakie) op de tong aanwezig zijn. Zie verder onder pachyonychia congenita.

Onychogryphosis (lange kromme nagels)

Bij Onychogryphosis zijn de nagels te lang en totaal krom uitgegroeid, soms in krullen. De nagels zijn ook te dik (hyperkeratotisch) en niet meer te knippen daardoor. Zie verder onder onychogryphosis.

Onychomatricoma

Een onychomatricoma is een goedaardige zeldzame tumor uitgaande van de nagelmatrix. De nagel is verdikt, sterk gebogen, gekromd (overcurvatuur), en witgeel tot bruin verkleurd, met longitudinale groeven en splinterbloedingen. Het uiteinde van de nagel is verdikt en er zitten kleine gaatjes in. Histologisch gaat het om een fibroepitheliale tumor ('filamentous tufted tumor' van de nagelmatrix). Vanwege de zeldzaamheid wordt deze diagnose vaak niet gesteld en wordt tevergeefs behandeld als nagelmycose. Zie verder onder onychomatricoma.

Onychauxis (verdikking van de nagelplaat zonder verdere afwijkingen)

Onychauxis of onychoauxis is de term voor een verdikte nagel, zonder onderliggende afwijkingen zoals bijvoorbeeld onychomycose. Op oudere leeftijd wordt de nagel vaak dikker, soms te dik om nog te knippen.

Onychokeratose / Hyperkeratotische nagels

Onychokeratose betekent hyperkeratose (verdikking) van de nagel. Hyperkeratose van de nagel kan geïsoleerd voorkomen, op oudere leeftijd, bij vaatafwijkingen, of secundair aan onychomycose of inflammatoire nagelafwijkingen.

Onychokeratose / Hyperkeratotische nagels bij psoriasis

Bij psoriasis nagels (psoriasis unguium) kunnen meerdere afwijkingen aanwezig zijn, zoals subunguale hyperkeratose, putjesnagels (onychia punctata), onychodystrofie, distale onycholysis, onychomadesis, pustulosis, bruine verkleuring. Zie verder onder psoriasis unguium. 

Hyperkeratose bij pityriasis rubra pilaris

Nagel afwijkingen bij pityriasis rubra pilaris kunnen zijn verdikking van de nagel (subunguale hyperkeratose) en distale loslating (distale onycholyse). Dezelfde verschijnselen kunnen ook worden gezien bij psoriasis unguium. 

Lichen planus

Bij lichen planus kan ook hyperkeratose optreden. Zie verder onder nagelafwijkingen bij lichen planus.

Contact eczeem en chronisch handeczeem

Bij een chronisch handeczeem gaan de nagels na verloop van tijd meedoen, meestal ontstaat hyperkeratose en een onregelmatig oppervlak met transversale groeven.

Onychomycose

Bij onychomycose is er meestal een dystrofische en hyperkeratotische nagel. Zie verder onder onychomycose.

Dunne nagelplaat door lichen planus

Bij lichen planus kan de nagel dun worden, vooral aan het distale einde, en daar splijten, zowel transversaal als in de lengte richting. De nagelmatrix is ontstoken en dat geeft een bolling van het proximale gedeelte van de nagel. De huid kan proximaal gaan meegroeien met de nagel (pterygium). Zie verder onder nagelafwijkingen bij lichen planus.

Dunne nagelplaat door amyloidosis

Zeldzaam, kan de enige manfestatie zijn van systemische amyloidose.

Dunne nagelplaat door nagel fragiliteit

Nagelfragileit (kwetsbare nagels) komt vooral voor op oudere leeftijd.

Dunne nagelplaat door trauma

Continue blootstelling aan trauma (slijtage) is ook een mogelijke oorzaak van een dunne nagels

Atrophia unguium (onycho-atrophia, onychotrophia)

Atrophia unguium (onycho-atrophia, onychotrophia, atrophic nail, ontontwikkelde of misvormde nagel) is een niet specifieke overkoepelende term voor smalle, kleine of misvormde nagels. Diverse oorzaken, zoals arterieel vaatlijden, thromboangiïtis obliterans, Raynaud fenomeen, hyperthyreoïdie, cachexie, neurologische afwijkingen, lichen planus, Syndr. v. Netherton, Epidermolysis bullosa, incontinentia pigmenti, m. Darier, infecties (lepra), medicatie (Neotigason, Roaccutane).

Trommelstokvingers (clubbed fingers), bolle nagels

Bij trommelstokvingers zijn de nagels bolvormig, de hele eindkootjes zijn verdikt. Het is geassocieerd met een aantal interne aandoeningen, vooral hart en longafwijkingen die gepaard gaan met chronische ischemie. Het kan vanaf de geboorte aanwezig zijn of verworven. Het komt ook voor bij pachydermoperiostosis. Zie verder onder trommelstokvingers.

Koilonychia, holle nagels

Bij koilonychia zijn de nagels hol, concaaf. Een holle vorm van een of enkele nagels kan een teken zijn van hypochrome anemie (ijzergebreks-anemie), of ijzertekort, o.a bij het Plummer-Vinson syndroom. Het kan ook ontstaan door chronische beroepsmatige blootstelling aan zepen, oliën en oplosmiddelen. Bij kinderen komt het voor als fysiologisch verschijnsel zonder betekenis. De nagel is niet alleen hol, maar vaak ook te dun en met een ruw oppervlak. Zie verder onder koilonychia.

Pincer nails (pincet nagels, buisnagels)

Pincer nails zijn in de lengte richting te sterk gebogen nagels die aan het distale einde smal zijn en het nagelbed als een pincet of tangetje omvatten. De scherpe randen groeien in het vlees en dit veroorzaakt pijnklachten. Het proximale deel is vaak te breed. Het komt meestal voor op oudere leeftijd en bij artrose. Zie verder onder pincernails. 

Parrot beak nails, beak nails, papegaaien bek nagels

Bij Parrot beak nails zijn de nagels in de lengte richting krom, vooral aan het uiteinde. Van opzij gezien lijkt het op de kromme snavel van een papegaai. Parrot beak nails komen o.a. voor bij sclerodermie.

Onychogryphosis (lange kromme nagels)

Bij onychogryphosis (claw nail) zijn de nagels te lang en totaal krom uitgegroeid, soms in krullen. De nagels zijn ook te dik (hyperkeratotisch) en niet meer te knippen daardoor. Zie verder onder onychogryphosis.

Lange nagels

Lange nagels worden door sommige aangekweekt door ze niet meer te knippen, om op te vallen en als rariteit of recordpoging.

Platyonychia (vlakke nagels)

Bij platyonychia is er een vlakke nagel, geen bolling; vaak door subunguale hyperkeratose. Zou ook kunnen worden gezien bij ijzertekort, eiwit tekort, Raynaud fenomeen.

Putjesnagels bij psoriasis

Putjesnagels (vingerhoed nagels, thimble nails) zijn kenmerkend voor nagelpsoriasis. Het zijn kleine putjes of kuiltjes in de nagels, berust op loslating van enkele parakeratotische corneocyten, zonder betekenis. Zie verder onder psoriasis unguium.

Trachyonychia

Trachyonychia is de beschrijvende term voor dunne nagels met een ruw oppervlak (trachus = ruw). Twenty-nail dystrophy is eigenlijk hetzelfde, ruwe nagels, maar dan aan alle vingers en tenen. Het lijkt alsof de nagels met schuurpapier zijn bewerkt. Trachyonychia kan 1 of enkele nagels aantasten of alle 20. Het kan idiopathisch zijn of in het kader van een huidziekte, vooral bij alopecia areata, maar ook bij psoriasis, lichen planus, atopisch eczeem / atopie, ichthyosis, immunoglobuline A deficiëntie, vitiligo, andere inflammatoire huidziekten, ouderdom (kwetsbare nagels nno) en idiopathisch (geen oorzaak, inclusief twenty-nail dystrofie). Zie onder verder onder trachyonychia.

Twenty nail dystrophy

Twenty-nail dystrophy is eigenlijk hetzelfde als trachyonychia, ruwe nagels, maar dan aan alle vingers en tenen. Twenty-nail dystrophy of het twenty nail syndrome komt ook voor op de kinderleeftijd. Zie onder verder onder trachyonychia.

Beau's lines

Beau's lines (striae transversae unguium van Beau) zijn diepe groeven (deuken) die transversaal van de ene kant naar de andere kant van de nagel lopen. Ze zijn het gevolg van een tijdelijke groeistoornis in de nagel matrix. Dit kan het gevolg zijn van een trauma, maar ook van een koortsende en/of ernstige ziekte, Kawasaki syndroom, hartinfarct en ischemie, bij diabetes, diepzeeduikers, en in het kader van huidziekten. Ook geneesmiddelen kunnen het veroorzaken (cytostatica, betablokkers). Zie verder onder Beau's lines. 

Mees' lines

Mees' lines zijn ook transversale groeven maar met minder of geen schade, tonen de zelfde kleur en curve als de lunula. Oorzaken van Mees's lines zijn arsenicum vergiftiging, selenium vergiftiging (selenosis), koolmonoxide vergiftiging, chemotherapie, ziekte van Hodgkin’s disease, hartfalen, lepra, malaria, andere koortsende ziekten. Zie verder onder Mees' lines.

Muehrcke's bands

Muehrcke's bands of Muehrcke's lines zijn witte transversale strepen, parallel aan lunula (transversale hypopigmentaties) zonder groeven of deuken. Ze komen voor bij hypoalbuminemie. Zie verder onder Muehrcke's lines.

Onychomadesis (proximaal loslaten van de nagels)

Bij onychomadesis zitten de nagels aan het begin los (dit in tegenstelling tot de distale onycholysis). Onychomadesis is meestal het gevolg van een totale groeistop, bijvoorbeeld door cytostatica, of door een ernstige huidziekte of een ernstige interne ziekte. Bij cytostatica kuren kun een repeterend dakspansgewijs patroon van onychomadesis ontstaan, ook een vorm van transversale groeven. Zie verder onder onychomadesis.

Habit tick washboard nails

Habit tick washboard nails (habit-tic deformity, washboard nail) is een afwijking waarbij in het midden van de nagel repeterende transversale groeven ontstaan (lijkend op een oud wasbord). Vaak is ook het centrale deel van de cuticula beschadigd en de nagelriem ter plaatse ontstoken (licht rood, gezwollen). Men gaat er van uit dat dit traumatisch is, door het continu pulken aan de nagelriem (habit, tick), vaak met de naastgelegen wijsvinger. Het is niet helemaal zeker of deze afwijking door een tick wordt veroorzaakt, het zou ook een groeistoornis e.c.i. kunnen zijn. Een variant waarbij ook aan chronisch trauma wordt gedacht is de mediane canaliforme dystrofie van Heller.

Longitudinale groeven

Longitudinale groeven (ridged nail, neapolitan nail) komen vaak voor, zonder betekenis, vooral op oudere leeftijd, en kunnen grijswit tot geel gekleurd zijn. Komen ook voor in het kader van dermatosen (lichen planus, psoriasis, amyloidosis, Raynaud, TEN, alopecia areata, CDLE, porokeratosis Mibelli, epidermolysis bullosa).

longitudinale groeven bij lichen planus

Bij lichen planus zijn vaak de nagels aangedaan. De symptomatologie is uiteenlopend en niet altijd specifiek voor lichen planus. Klassiek voor lichen planus is het pterygium unguium. Suggestief voor lichen planus is de combinatie van dunne gespleten nagels distaal met een zwelling en opbolling van het proximale deel van de nagel (ontstoken nagelmatrix), trachyonychia (dunne nagels met een ruw oppervlak), onychorrhexis (kwetsbare nagels, brittle nails, met groeven en/of splijting), en longitudinale groeven. Zie verder onder nagelafwijkingen bij lichen planus.

Longitudinale groeven bij alopecia areata universalis

Longitudinale groeven kunnen voorkomen in het kader van dermatosen (lichen planus, psoriasis, amyloidosis, Raynaud, TEN, alopecia areata, CDLE, porokeratosis Mibelli, epidermolysis bullosa).

Heller's mediane canaliforme dystrofie

Heller's mediane canaliforme dystrofie (onychodystrophia mediana canaliformis) is een kloofachtige groef in het midden van de nagel waarin als ware het kanaaltjes allemaal groeven op uit komen. De oorzaak is niet precies bekend, mogelijk door trauma, of infectie, maar ontstaat ook zomaar zonder aanwijsbare oorzaak. Zie verder onder Mediane canaliforme nageldystrofie van Heller. 

Herringbone nails

Schuine lijntjes, V-vormig met de punt naar distaal (visgraatpatroon). Fysiologisch, soms bij jonge kinderen te zien, heeft geen betekenis. Wordt ook wel Chevron nagels genoemd (naar het V-vormig logo van Chevron oil).

fibrokeratoma

Een fibrokeratoma (acquired periungual fibrokeratoma) kan op rond of onder de nagel zitten, Bij de lokatie net boven de nagel matrix kan een longitudinale groef ontstaan.

myxoid cyste, mucoid cyste 

Een mucoid cyste (myxoid cyste, digital mucous cyst) en elke andere cyste of tumor die in de buurt van de nagelmatrix zit en daar druk op uitoefent, kan een longitudinale groeve veroorzaken. Zie verder onder mucoid cyste.

Onychorrhexis

Onychorrhexis wordt gebruikt als term voor kwetsbare nagels (brittle nails) met longitudinale groeven (longitudinal ridges) of distale splijting (onychoschisis) of allebei. Ook groeien de nagels meestal langzamer dan normaal. Onychorrhexis is een afwijking die normaal is bij het ouder worden, maar ook op jongere leeftijd kan voorkomen zonder onderliggende pathologie. Broze nagels kunnen ook worden veroorzaakt door beschadiging van de nagel zoals door verkeerd vijlen, of door trauma's, ticks & habits, en door oplosmiddelen zoals nagellak remover (aceton), agressieve zepen, alcohol, verfverdunners. Zie verder onder onychorrhexis.

Onychoschizis / onychoschizia

Horizontale, lamellaire splijting v.d. top v.d. nagelplaat. Oorzaak onbekend, waarschijnlijk traumatisch, misschien door nailpolish, of ijzergebrek.

Keratin granulation

Keratin granulation is een plaatselijke beschadiging van het nagel oppervlak, met witte verkleuringen. Het wordt veroorzaakt door nagellak.

Slijtage van de nagels, mechanische beschadiging

Van chronische blootstelling aan trauma, bijvoorbeeld door nagelbijten of beroepsmatig, worden nagels ook dun en kwetsbaar. 

Beading

Beading (bobbeltjes in de nagel, lijkt op kralensnoer) is een normaal verschijnsel op oudere leeftijd en wordt vaak samen gezien met longitudinale groeven of verhoogde kwetsbaarheid (broze nagels, brittle nails). De combinatie van longitudinale groeven, verhoogde kwetsbaarheid en distale splijting wordt onychorrhexis genoemd.

Onychomadesis (proximaal loslaten van de nagels)

Bij onychomadesis zitten de nagels aan het begin los (dit in tegenstelling tot de distale onycholysis). Onychomadesis is meestal het gevolg van een totale groeistop, bijvoorbeeld door cytostatica, of door een ernstige huidziekte of een ernstige interne ziekte. Vaak groeit de nieuwe, iets dunnere nagel alweer uit en schuift de oude deels loszittende nagel op naar distaal. De loszittende nagels kunnen er ook afvallen. De nagels op de foto hiernaast zijn ontstaan na toxische epidermale necrolyse. Zie verder onder onychomadesis.

Distale onycholysis

Distale onycholysis betekent loslating van de nagel aan het distale einde en komt o.a. voor bij psoriasis, vaak in combinatie met subunguale hyperkeratose. Gedeeltelijke distale loslating (onycholysis semilunaris) kan ook ontstaan door chronische inwerking van water. Zie verder onder psoriasis unguium en onder onycholysis semilunaris.

Onycholysis semilunaris (partiële loslating van de nagel)

Onycholysis semilunaris (partiële onycholysis) is gedeeltelijke loslating van de nagel van het nagelbed, distaal en halvemaan-vormig (semilunaris). Vaak door subunguale maceratie door langdurige inwerking van water en detergentia, ook door mechanische belasting. Zie verder onder onycholysis semilunaris.

Twenty-nail dystrophy

Bij 20-nail dystrophy zijn alle nagels dystrofisch met een ruw oppervlak (trachyonychia). De oorzaak is niet bekend. Twenty nail dystrophy komt ook bij kinderen voor. Bij kinderen komt ook dystrofie (verdikte, harde, gele, in twee richtingen gebogen nagels) van alleen de grote teennagels voor (great toenail dystrophia in childhood). Zie verder onder trachyonychia.

Beau's lines

Beau's lines (striae transversae unguium van Beau) zijn diepe groeven (deuken) die transversaal van de ene kant naar de andere kant van de nagel lopen. Ze zijn het gevolg van een tijdelijke groeistoornis in de nagel matrix. Dit kan het gevolg zijn van een trauma, maar ook van een koortsende en/of ernstige ziekte, Kawasaki syndroom, hartinfarct en ischemie, bij diabetes, diepzeeduikers, en in het kader van huidziekten. Ook geneesmiddelen kunnen het veroorzaken (cytostatica, betablokkers). Zie verder onder Beau's lines. 

Mees' lines

Mees' lines zijn ook transversale groeven maar met minder of geen schade, tonen de zelfde kleur en curve als de lunula. Oorzaken van Mees's lines zijn arsenicum vergiftiging, selenium vergiftiging (selenosis), koolmonoxide vergiftiging, chemotherapie, ziekte van Hodgkin’s disease, hartfalen, lepra, malaria, andere koortsende ziekten. Zie verder onder Mees' lines.

Longitudinale groeven

Longitudinale groeven (ridged nail, neapolitan nail) komen vaak voor, zonder betekenis, vooral op oudere leeftijd, en kunnen grijswit tot geel gekleurd zijn. Komen ook voor in kader van dermatosen (lichen planus, psoriasis, amyloidosis, Raynaud, TEN, alopecia areata, CDLE, porokeratosis Mibelli, epidermolysis bullosa).

Nail-Patella syndroom

Het Nail-Patella syndroom is een autosomaal dominant syndroom, combinatie van nageldystrofie (anonychia, hyponychia, onychoschizis, lunula triangularis), aplasie of hypoplasie v.d. patella en andere botafwijkingen, afwijkingen v.d. tractus urogenitalis, oogafwijkingen, en hyperhidrosis palmoplantaris. Zie verder onder nail-patella syndroom.

Heller's mediane canaliforme dystrofie

Heller's mediane canaliforme dystrofie is een kloofachtige groef in het midden van de nagel waarin als ware het kanaaltjes allemaal groeven op uit komen. De oorzaak is niet precies bekend, mogelijk door trauma, of infectie, maar ontstaat ook zomaar zonder aanwijsbare oorzaak. Zie verder onder Mediane canaliforme nageldystrofie van Heller. 

Pincer nails (pincet nagels, buisnagels)

Pincer nails zijn in de lengte richting te sterk gebogen nagels die aan het distale einde smal zijn en het nagelbed als een pincet of tangetje omvatten. De scherpe randen groeien in het vlees en dit veroorzaakt pijnklachten. Het proximale deel is vaak te breed. Het komt meestal voor op oudere leeftijd en bij artrose. Zie verder onder pincernails. 

Onychophagie (nagelbijten)

Bij nagelbijten zijn de nagels kort (brachyonychia) en beschadigd. 

Onychotillomanie (ticks and habits)

Onychotillomanie is de term die gebruikt wordt voor nagelafwijkingen die ontstaan door voortdurende zelfveroorzaakte mechanische irritatie (pulken aan de nagel en andere gewoontes).

Leukonychia

Leukonychia betekent witte nagels, en er bestaan verschillende vormen van, variërende van enkele witte stippen (leukonychia punctata), vlekjes, of strepen (leukonychia striata) tot een compleet witte nagel (leukonychia totalis). De oorzaak is een milde verhoorningsstoornis (parakeratose). De witte vlekken groeien mee met de nagel en verdwijnen niet als er druk op de nagel wordt uitgeoefend (zoals bij Muehrcke's lines). Zie verder onder leukonychia.

Leukonychia striata

Leukonychia striata zijn transversale witte lijnen die in een repeterend patroon uitgroeien. Dit komt idiopathisch voor, maar ook bij systemische ziekten en bij geneesmiddelen gebruik. Het is vergelijkbaar met de strepen en deuken die beschreven zijn onder de namen Mees' lines, Beau's lines en Muehrcke's lines. Zie verder onder leukonychia.

Leukonychia punctata

Leukonychia punctata komt vaak voor, vooral bij kinderen (vaak door trauma, geen onderliggende ziekte). Het kan ook voorkomen bij inflammatoire huidziekten zoals alopecia areata. Zie verder onder leukonychia.

Leukonychia totalis (totaal witte nagels)

Leukonychia totalis en subtotalis komt voor als congenitale aandoening, als geïsoleerd fenomeen of in het kader van syndromen (leukonychia congenita). Zie verder onder leukonychia.

Pseudoleukonychia

Pseudoleukonychia is geen echte leukonychia maar een oppervlakkige beschadiging van de nagel. Het kan worden veroorzaakt door een oppervlakkige mycose en door chemische beschadiging door nagellak en remover (keratin granulation). Zie verder onder leukonychia.

Erythronychia

Erythronychia (rode nagels) komt voor in de vorm van multipele longitudinale rode strepen bij de ziekte van Darier (soms afgewisseld met witte strepen) en bij lichen planus. Een enkelvoudige rode band wordt gezien bij tumoren in of in de buurt van de nagelmatrix zoals verruca vulgaris (papilloma), plaveiselcelcarcinoom, glomus tumor. Distale roodheid komt voor bij het half-and-half nail syndroom.

Rode lunula

Een rode lunula kan voorkomen bij SLE, reumatoide artritis, mixed connective tissue disease en andere autoimmuunziekten. Ook bij alopecia areata en lichen planus. Andere aandoeningen waarbij het is beschreven zijn levercirrose, hartfalen, COPD, lymphogranuloma venereum, urticaria, psoriasis, koolmonoxide vergiftiging, reticulosarcoma. Zie verder onder rode lunula.

Splinterbloedingen

Splinterbloedingen in de nagel (splinter haemorrhages, hemorrhages, splinter bleeding) zijn kleine bloedstolsels of erytrocyten extravasaties onder de nagel, meestal langwerpig. Ze kunnen zowel proximaal als distaal voorkomen. Splinterbloedingen kunnen voorkomen bij een bacteriële endocarditis en bij vasculitis, maar ze kunnen ook spontaan ontstaan zonder duidelijke oorzaak, of door trauma of antistolling. Zie verder onder splinterbloedingen.

Subunguale hematomen

xx

Melanonychia

xx

Melanonychia longitudinalis

xx

Yellow nail syndrome (yellow nails, gele nagels)

Het yellow nail syndroom (YNS) is een zeldzaam syndroom, gekenmerkt door 3 symptomen: gele dystrofische nagels, lymfoedeem, en respiratoire problemen (chronische bronchitis, chronische hoest, bronchiectasieen, sinusitis, pleura effusies, bij circa). De nagels zijn geel of geelgroen, groeien langzaam, en hebben meestal een versterkte bolling zowel in de longitudinale als transversale richting (hyperconvexe nagelplaat). Andere symptomen kunnen zijn hyperkeratose van de nagel (verdikking), onycholyse, loslating, het onzichtbaar worden van de lunula, erytheem en oedeem van de nagelriem, en het ontbreken van de cuticula. Zie verder onder yellow nail syndrome.

Yellow streaks

xx

Groene nagels (Pseudomonas nagels)

Bij Pseudomonas aeruginosa onychopathie (Pseudomonas nagels) ziet men een groen of bruinzwarte dyschromie + onycholysis. Pseudomonas in een nagel is meestal secundair aan andere nagelafwijkingen zoals een onychomycose of een onycholysis. Een gezonde nagel raakt niet zo makkelijk geïnfecteerd. Pseudomonas infectie komt ook voor onder kunstnagels en plaknagels, verspreiding op afdelingen via verplegend personeel met kunstnagels is beschreven. Zie verder onder Pseudomonas nagels.

Half and half nails (azotemic onychopathy)

Half and half nails (synoniem: Lindsay's nails) zijn nagels waarvan het proximale deel (20 tot 60% van de nagel) wit is, en het distale deel rood, of roze, of bruin. Er is meestal een scherpe afgrenzing tussen het witte en het rode deel. Half and half nails komen voor bij chronische nierinsufficiëntie, bij circa 20-40% van patiënten met uremie wordt het gezien. Vaak is ook de lunula verdwenen. Zie verder onder half and half nails.

Terry's nails

Bij Terry's nails is het grootste gedeelte van de nagel helemaal wit, de nagel ziet er uit als matglas (opaque), en het uiterste randje, de meest distale 1-2 mm van de nagel is bruin verkleurd (bruine boog, brown arc), of rood of roze. Alle nagels zijn aangedaan. Ook hier zijn de lunula niet meer zichtbaar. Terry's nails zijn beschreven bij levercirrhose (leverfunctiestoornissen, leverfalen), maar ook bij diabetes, decompensatio cordis, hyperthyreoidie, malnutritie. en HIV patiënten. Bij patiënten met ernstig leverfalen heeft circa 80% Terry's nails. Zie verder onder half and half nails.

Bruine nagels

Bruine nagels: bij negroïden fysiologisch, indien bandvormig kan een subunguale naevus of een (acrolentigineus) melanoom of een hematoom aanwezig zijn (zie longitudinale melanonychia). Diffuse bruine verkleuring komt voor bij m. Addison en maligne melanoma, bij Wilson's disease (donkerbruin) en door exogene kleurstoffen (anthraline, kaliumpermanganaat, zilvernitraat, etc.)

Gehyperpigmenteerde nagels door geneesmiddelen

xx

Blauwe nagels

Blauwe nagels kunnen voorkomen bij argyria (zilverstapeling, gehele nagel) en bij de ziekte van Wilson (hepatolenticular degeneration, vooral de lunula) en in zeldzame syndromen zoals hemoglobine M disease en hereditaire acrolabiale teleangiëctasieën. Ook geneesmiddelen zoals minocycline, amiodarone, phenothiazinen, en antimalaria middelen kunnen de nagel blauw verkleuren. En bij ischemie (meestal is dan de hele vinger blauw).

Veelkleurige nagels (nail art)

Nail art: de echte kunstnagel.

Glomus tumor

Een glomustumor is een blauwig doorschemerend benigne tumortje onder de nagel dat de nagelplaat kan vervormen. Het is een angineuroma en gaat uit van een glomus body. Karakteristiek is de pijnlijkheid ervan, spontaan, bij uitoefenen lokale druk op 1 punt, soms bij afhangen van de arm en bij temperatuurswisseling. De behandeling bestaat uit excisie. Zie verder onder glomustumor. 

Mucoid cyste / digital mucous cyst

Een mucoid cyste (digital mucous cyst) is een huidkleurig of glanzend doorschemerend solitair tumortje op het dorsale gedeelte van het distale kootje van de vinger (en soms de teen). Het komt vooral bij ouderen voor (> 40 jaar), iets vaker bij vrouwen. Het tumortje kan enkele millimeters tot een centimeter groot zijn en bevindt zich tussen het distale interphalangeale gewricht en de nagel. Het is gevuld met een helder, slijmerig, visceus vocht. Als de cyste in de buurt van de nagel zit, kan er door druk op de nagelmatrix een groef of deuk in de nagel ontstaan, in het verlengde van de cyste. Het veroorzaakt meestal geen klachten. Zie verder onder mucoid cyste.

Periunguaal fibroom

Een periunguaal fibroom (synoniem: acquired digital fibrokeratoma) is een zeldzaam, goedaardig, huidkleurig bolvormig uitgroeiend tumortje aan de vingers of tenen (soms ook voetzool). Meestal zijn ze kleiner dan 1.5 cm, maar ze kunnen heel groot worden (> 3 cm) en ook langwerpig uitgroeien. Het acraal fibrokeratoom kan ook uit de nagelriem groeien en dan wordt het een periunguaal fibroom genoemd of een Koenense tumor als het in het kader van tubereuze sclerose voorkomt. Zie verder onder acquired digital fibrokeratoma.

Koenense tumor

xx 

Subunguaal osteochondroom

Een subunguaal osteochondroom is een benigne botuitgroeisel, langzaam groeiend. Het is een van de benige of kraakbenige nieuwvormingen die kunnen voorkomen aan de handen of de voeten.

Subunguale exostose

Een subunguale exostosis is een benigne botwoekering. Exostosen uitgaande van het bot kunnen op diverse plaatsen ontstaan, en zeker ook onder de nagelplaat. Zie voor de DD onder bottumoren en andere tumoren van de hand in het hoofdstuk efflorescenties.

Angioma

xx 

Subunguaal hematoom

xx 

Melanoom

Het acrolentigineus melanoom is een van de vormen van melanoom, en kan onder de nagel groeien. Bij circa 5% van de patiënten met een melanoom is het deze acrale variant. Zie verder onder melanoom. 

Naevus

xx 

Verruca vulgaris

Een subunguale wrat (verruca vulgaris, benign subungual papilloma) kan het hele nagelbed in beslag nemen en geisoleerd daar voorkomen, of daar achterblijven na een episode met handwratten of voetwratten. 

Plaveiselcelcarcinoom

Een plaveiselcel carcinoom kan onder de nagel groeien en die compleet destrueren. Wordt vaak pas laat herkend, moeilijk te onderscheiden van een verruca vulgaris.

Verruceus carcinoom

xx 

Keratoacanthoom

xx 

Granuloma pyogenicum

xx 

Sarcoidose

Sarcoidose kan ook in het bot zitten, met name aan de vingers en ook in het distale kootje onder de nagel. Er kunnen ophelderingen in het bot ontstaan die op de röntgenfoto een karakteristiek patroon hebben lijkend op kant (lacy-like appearance). Er kunnen grote tumoren ontstaan, soms exofytisch groeiend (zie foto), en destructief (botdestructie en fracturen).

Onychomycose (trichophyton)

Infectie van de nagel door schimmels of gisten. De meeste nagelinfecties worden veroorzaakt door Trichophyton, vooral T. rubrum. Zie verder onder onychomycosen. 

Onychomycose (candida)

Infectie van de nagel door Candida. De meeste nagelinfecties worden veroorzaakt door Trichophyton, maar ook gisten zoals Candida albicans en andere niet-dermatophyten zoals Scytalidium (Neoscytalidium), Scopulariopsis, en Aspergillus kunnen een nagel infecteren. Candida komt vooral voor aan de vingers bij mensen die veel met de handen in het water zitten. Zie verder onder onychomycosen. 

Paronychia door Candida

Paronychia (omloop) is een ontsteking van de nagelwal. De nagelwal is de rand die rondom de nagelplaat loopt. De ontsteking wordt veroorzaakt door bacteriën (meestal Staphylococcus aureus) of schimmels (meestal Candida albicans). Bij een gezonde nagel waarbij de huid rondom goed aansluit op de nagelplaat en intact is, ontstaat zo'n infectie niet. Deze micro-organismen dringen door in het weefsel rond de nagel bij beschadiging van de nagelriem (eponychium, cuticula) of perionychium. Zie verder onder paronychia.

Paronychia door bacteriën

Paronychia (omloop) is een ontsteking van de nagelwal. De nagelwal is de rand die rondom de nagelplaat loopt. De ontsteking wordt veroorzaakt door bacteriën (meestal Staphylococcus aureus) of schimmels (meestal Candida albicans). Bij een gezonde nagel waarbij de huid rondom goed aansluit op de nagelplaat en intact is, ontstaat zo'n infectie niet. Deze micro-organismen dringen door in het weefsel rond de nagel bij beschadiging van de nagelriem (eponychium, cuticula) of perionychium. Zie verder onder paronychia.

Panaritium door bacteriën

Panaritium (fijt) is een diepe infectie van een vinger, meestal een uitbreiding van een paronychia (nagelriemontsteking, omloop) naar de diepte. De belangrijkste verwekker is S. aureus. De infectie kan overgrijpen op weke delen (diepe handflegmone), pezen, peesscheden (panaritium tendinosum), gewrichten, en botten (panaritium ossale), en zelfs tot verlies van een kootje leiden. Zie verder onder panaritium.

Panaritium door herpes (herpetic whitlow)

Een Herpes simplex panaritium (Engelse term: herpetic whitlow) is een herpes infectie van een vinger, meestal dig I. Het kan recidiverend voorkomen. Herpes blaasjes aan de vingers komen als beroepsziekte voor bij tandartsen. Het kan secundair infecteren met S. aureus en overgaan in een gewone bacteriële panaritium. Zie verder onder herpes simplex panaritium.

Pseudomonas nagels

Bij Pseudomonas aeruginosa onychopathie (Pseudomonas nagels) ziet men een groen of bruinzwarte dyschromie + onycholysis. Pseudomonas in een nagel is meestal secundair aan andere nagelafwijkingen zoals een onychomycose of een onycholysis. Een gezonde nagel raakt niet zo makkelijk geïnfecteerd. Pseudomonas infectie komt ook voor onder kunstnagels en plaknagels, verspreiding op afdelingen via verplegend personeel met kunstnagels is beschreven. Zie verder onder Pseudomonas nagels.

Paronychia door Candida

Paronychia (omloop) is een ontsteking van de nagelwal. De nagelwal is de rand die rondom de nagelplaat loopt. De ontsteking wordt veroorzaakt door bacteriën (meestal Staphylococcus aureus) of schimmels (meestal Candida albicans). Bij een gezonde nagel waarbij de huid rondom goed aansluit op de nagelplaat en intact is, ontstaat zo'n infectie niet. Deze micro-organismen dringen door in het weefsel rond de nagel bij beschadiging van de nagelriem (eponychium, cuticula) of perionychium. Zie verder onder paronychia.

Paronychia door bacteriën

Paronychia (omloop) is een ontsteking van de nagelwal. De nagelwal is de rand die rondom de nagelplaat loopt. De ontsteking wordt veroorzaakt door bacteriën (meestal Staphylococcus aureus) of schimmels (meestal Candida albicans). Bij een gezonde nagel waarbij de huid rondom goed aansluit op de nagelplaat en intact is, ontstaat zo'n infectie niet. Deze micro-organismen dringen door in het weefsel rond de nagel bij beschadiging van de nagelriem (eponychium, cuticula) of perionychium. Zie verder onder paronychia.

Beschadigde cuticula

De cuticula is het dunne randje huid dat over de nagel heen schuift. Een intacte cuticula beschermd de nagelwal, sluit de ruimte tussen nagelplaat en eponychium af en voorkomt infecties (panaritium). Beschadigde cuticula komen voor t.g.v. pedicure behandelingen, langdurige blootstelling aan water, maar ook bij auto-immuunziekten zoals dermatomyositis. 

Hang nails

Hang nails: loslating van de cuticula v.d. nagelplaat, cuticula wordt iets opgelicht (blijft haken achter van alles), en een pijnlijk scheurtje ontstaat. Soortgelijke pijnlijke scheurtjes ontstaan ook lateraal v.d. nagels. Therapie: afknippen loshangend deel, vethouden, zonodig afdekken met pleister.

Te brede cuticula

Er zijn patiënten die een te brede cuticula hebben. Op de foto hiernaast is dit gecombineerd met hyperkeratose en verlies van het normale huidreliëf bij een patiënt met Afrocarribean acrodorsal acanthosis.

Te brede cuticula bij het Kindler syndroom

Er zijn patiënten die een te brede cuticula hebben. Op de foto hiernaast is dit gecombineerd met hyperkeratose en verlies van het normale huidreliëf. Deze patiënt heeft de afwijkingen in het kader van het Kindler syndroom, maar het komt ook zonder betekenis voor.

Afwijkingen aan de capillairen

Bij sclerodermie en bij Raynaud fenomeen zijn de capillairy loops afwijkend 

Retronychia

Retronychia is een vorm van ingegroeide teennagel maar dan proximaal. Wat er meestal gebeurt is dat na een groeistop een nieuwe nagel uitgroeit onder de oude, waarna die proximaal opgelicht wordt en in de nagelriem wordt gedrukt. met als klachten pijn, zwelling, vorming van granulatieweefsel, ontsteking. 

Dorsaal pterygium bij lichen planus

Een pterygium van de nagel is een aanhechting, ingroei van weefsel (huid) aan een beschadigde nagel. Het meest komt het dorsale pterygium voor, aan de bovenkant van de nagel, in het midden, bij lichen planus. Een pterygium komt ook voor bij dyskeratosis congenita en bij het nail patella syndroom. Zie verder onder nagelafwijkingen bij lichen planus.

Dorsaal pterygium bij dyskeratosis congenita (Zinsser-Cole-Engman syndrome)

Bij het Zinsser-Cole-Engman syndroom, een van de varianten van dyskeratosis congenita, kan ook een pterygium ontstaan.

Periunguale dermatitis

x 

Subunguale hyperkeratose

x 

Schilfering

x 

Splijting

x 

Mediane splijting

Bij nageldystrofie (o.a. t.g.v. lichen planus) kan een mediane splijting in het midden van de nagel optreden, distaal of doorlopend in de hele nagel, soms in combinatie met een pterygium of een bolling van het nagelbed proximaal. De nagels zijn distaal ook dunner en splijten makkelijk. Zie verder onder nagelafwijkingen bij lichen planus.

Pustels acraal bij acrodermatitis continua van Hallopeau

Acrodermatitis continua van Hallopeau is een zeldzame chronische en progressieve dermatose gekenmerkt door steriele pustels en atrofie aan de acra. Begint met enkele kleine pustels aan de top van 1-2 vingers of tenen, later confluerend. Na doorbraak v.d. pustels resteert een rode, glanzende, atrofische huid met daarin nieuwe pustels, of gebieden met crustae, hyperkeratose en fissuren. Veroorzaakt nageldestructie, soms leidend tot anonychia, en atrofie van de distale phalanx. Zie verder onder acrodermatitis continua.

Afwijkingen bij ischemie

x 

Ventraal pterygium (pterygium inversum)

Bij een pterygium inversum is er meegroei van de huid aan de distale onderkant van de nagel. Dit komt o.a. voor bij LE, maar ook zomaar zonder bekende oorzaak. 

Subunguale hyperkeratose bij psoriasis

Nagel afwijkingen bij psoriasis kunnen zijn verdikking van de nagel (subunguale hyperkeratose), distale loslating (distale onycholyse), bruine verkleuring (olievlekfenomeen), putjes in de nagelplaat (onychia punctata, putjesnagels, vingerhoed nagels), pustulosis, splinterbloedingen, en paronychia in de nagelwal. Zie verder onder psoriasis unguium. 

Distale onycholysis bij psoriasis

Nagel afwijkingen bij psoriasis kunnen zijn verdikking van de nagel (subunguale hyperkeratose), distale loslating (distale onycholyse), bruine verkleuring (olievlekfenomeen), putjes in de nagelplaat (onychia punctata, putjesnagels, vingerhoed nagels), pustulosis, splinterbloedingen, en paronychia in de nagelwal. Zie verder onder psoriasis unguium. 

Olievlekfenomeen bij psoriasis

Nagel afwijkingen bij psoriasis kunnen zijn verdikking van de nagel (subunguale hyperkeratose), distale loslating (distale onycholyse), bruine verkleuring (olievlekfenomeen), putjes in de nagelplaat (onychia punctata, putjesnagels, vingerhoed nagels), pustulosis, splinterbloedingen, en paronychia in de nagelwal. Zie verder onder psoriasis unguium. 

Putjes in de nagels bij psoriasis

Nagel afwijkingen bij psoriasis kunnen zijn verdikking van de nagel (subunguale hyperkeratose), distale loslating (distale onycholyse), bruine verkleuring (olievlekfenomeen), putjes in de nagelplaat (onychia punctata, putjesnagels, vingerhoed nagels), pustulosis, splinterbloedingen, en paronychia in de nagelwal. Zie verder onder psoriasis unguium. 

Pustels in de nagel bij psoriasis

Nagel afwijkingen bij psoriasis kunnen zijn verdikking van de nagel (subunguale hyperkeratose), distale loslating (distale onycholyse), bruine verkleuring (olievlekfenomeen), putjes in de nagelplaat (onychia punctata, putjesnagels, vingerhoed nagels), pustulosis, splinterbloedingen, en paronychia in de nagelwal. Zie verder onder psoriasis unguium. 

Acrodermatitis continua van Hallopeau

Acrodermatitis continua van Hallopeau is een zeldzame chronische en progressieve dermatose gekenmerkt door steriele pustels en atrofie aan de acra. Begint met enkele kleine pustels aan de top van 1-2 vingers of tenen, later confluerend. Na doorbraak v.d. pustels resteert een rode, glanzende, atrofische huid met daarin nieuwe pustels, of gebieden met crustae, hyperkeratose en fissuren. Veroorzaakt nageldestructie, soms leidend tot anonychia, en atrofie van de distale phalanx. Zie verder onder acrodermatitis continua.

Pterygium unguium bij lichen planus

Bij lichen planus zijn vaak de nagels aangedaan. De symptomatologie is uiteenlopend en niet altijd specifiek voor lichen planus. Klassiek voor lichen planus is het pterygium unguium. Suggestief voor lichen planus is de combinatie van dunne gespleten nagels distaal met een zwelling en opbolling van het proximale deel van de nagel (ontstoken nagelmatrix), trachyonychia (dunne nagels met een ruw oppervlak), onychorrhexis (kwetsbare nagels, brittle nails, met groeven en/of splijting), en longitudinale groeven. Zie verder onder nagelafwijkingen bij lichen planus.

Distale splijting bij lichen panus

Bij lichen planus zijn vaak de nagels aangedaan. De symptomatologie is uiteenlopend en niet altijd specifiek voor lichen planus. Klassiek voor lichen planus is het pterygium unguium. Suggestief voor lichen planus is de combinatie van dunne gespleten nagels distaal met een zwelling en opbolling van het proximale deel van de nagel (ontstoken nagelmatrix), trachyonychia (dunne nagels met een ruw oppervlak), onychorrhexis (kwetsbare nagels, brittle nails, met groeven en/of splijting), en longitudinale groeven. Zie verder onder nagelafwijkingen bij lichen planus.

Trachyonychia bij lichen planus

Bij lichen planus zijn vaak de nagels aangedaan. De symptomatologie is uiteenlopend en niet altijd specifiek voor lichen planus. Klassiek voor lichen planus is het pterygium unguium. Suggestief voor lichen planus is de combinatie van dunne gespleten nagels distaal met een zwelling en opbolling van het proximale deel van de nagel (ontstoken nagelmatrix), trachyonychia (dunne nagels met een ruw oppervlak), onychorrhexis (kwetsbare nagels, brittle nails, met groeven en/of splijting), en longitudinale groeven. Zie verder onder nagelafwijkingen bij lichen planus.

Onychorrhexis bij lichen planus

Bij lichen planus zijn vaak de nagels aangedaan. De symptomatologie is uiteenlopend en niet altijd specifiek voor lichen planus. Klassiek voor lichen planus is het pterygium unguium. Suggestief voor lichen planus is de combinatie van dunne gespleten nagels distaal met een zwelling en opbolling van het proximale deel van de nagel (ontstoken nagelmatrix), trachyonychia (dunne nagels met een ruw oppervlak), onychorrhexis (kwetsbare nagels, brittle nails, met groeven en/of splijting), en longitudinale groeven. Zie verder onder nagelafwijkingen bij lichen planus.

longitudinale groeven bij lichen planus

Bij lichen planus zijn vaak de nagels aangedaan. De symptomatologie is uiteenlopend en niet altijd specifiek voor lichen planus. Klassiek voor lichen planus is het pterygium unguium. Suggestief voor lichen planus is de combinatie van dunne gespleten nagels distaal met een zwelling en opbolling van het proximale deel van de nagel (ontstoken nagelmatrix), trachyonychia (dunne nagels met een ruw oppervlak), onychorrhexis (kwetsbare nagels, brittle nails, met groeven en/of splijting), en longitudinale groeven. Zie verder onder nagelafwijkingen bij lichen planus.

Subunguale hyperkeratose

x 

Subunguale hyperkeratose

x 

Subunguale hyperkeratose

x 

Distale onycholysis bij pityriasis rubra pilaris

Nagel afwijkingen bij pityriasis rubra pilaris kunnen zijn verdikking van de nagel (subunguale hyperkeratose), distale loslating (distale onycholyse), en bruine verkleuring (olievlekfenomeen). Dezelfde verschijnselen kunnen ook worden gezien bij psoriasis unguium. 

Ectopische nagel

Een ectopische nagel is echt nagelmateriaal dat als een genetische afwijking op een andere plaats aan de vinger is ontstaan.