PHOTODERMATOSIS (LICHT DERMATOSEN, FOTODERMATOSEN) home ICD10: L56.9

Een fotodermatose (lichtdermatose) is een huidaandoening die veroorzaakt wordt of verergerd wordt door licht (UVB, UVA, UVC, zichtbaar licht of infrarood). Naast direct zonlicht en invallend daglicht kunnen ook lampen (gloeilampen, TL-buizen, spaarlampen, halogeen-lampen) en warmtebronnen (straalkachel) fotodermatosen veroorzaken. Ook achter glas (ramen, autoruiten) en door kleding heen. Meestal zijn de afwijkingen beperkt tot de zon-beschenen plaatsen zoals onderarmen en onderbenen, handruggen, voorhoofd en wangen, neusrug, oorranden, onderlip, kin, coeur (fotodistributie), in zeldzame gevallen is er uitbreiding naar plekken die niet in de zon zijn geweest. Een voorbeeld van een huidaandoening die wordt verergerd door zonlicht is SLE (subacute LE in een fotodistributie, vlindervormig erytheem op de wangen, CDLE op de neus en op de handruggen). Een voorbeeld van een huidaandoening die wordt veroorzaakt door zonlicht is chronische polymorfe licht eruptie. Er bestaat geen internationaal geaccepteerde definitie of classificatie van de fotodermatosen. In de onderstaande tabel staat een opsomming van abnormale reacties op (zon)licht, zie verder onder de verschillende afwijkingen.

Fotodermatosen:
Zon
Idiopathische fotodermatosen:

1. chronische polymorfe lichteruptie
2. juvenile spring dermatosis of the ears
3. actinische prurigo (prurigo solare, photodermatosis pruriginosa)
4. hydroa vacciniforme
5. urticaria solaris

Persistente fotosensitieve dermatosen / chronische actinische dermatitis spectrum:
1. fotosensitief eczeem
2. chronische fotosensitieve (actinische) dermatitis, persistant light reaction
3. actinisch reticuloïd (dd mycosis fungoides, Sezary)

Chemisch-fotosensitieve dermatosen / fotocontacteczeem
1. fotoallergisch, fotoallergische dermatitis
2. fototoxisch, fototoxische dermatitis
3. fytofotodermatitis

Genetische en metabole aandoeningen:
1. alleen door licht:
    - xeroderma pigmentosum
    - Bloom syndroom
    - Cockayne syndroom
    - Rothmund-Thomson syndroom
    - melanine deficiëntie (albinisme, fenylketonurie, vitiligo, hypomelanotische personen; huidtype I).
2. licht én endogene metabolieten:
    - sommige vormen van porfyrie (erythropoiëtische protoporfyrie, congenitale erytropoëtische porfyrie)
    - stoornissen in tryptofaanmetabolisme (Hartnup syndroom, hydroxykynurenuria, carcinoïd, pellagra)
3. licht én exogene metabolieten:
    - porfyria cutanea tarda a.g.v. alcohol, oestrogenen of hexachloorbenzeen (fungicide).

Versnelde veroudering (dermatoheliosis, photoaging):
1. erythrosis interfollicularis (in hals, op coeur) bij 50% v.d. pat. > 50 jr
2. poikiloderma (Civatte)
3. lentigo solaris (senilis)
4. solaire dyselastose (histologisch zichtbaar als blauwige verkleuring)
5. elastoidosis cystica et comedonica (Favre-Racouchot)
6. cutis rhomboidalis nuchae
7. pigmentatie, rimpelvorming, veroudering van de huid (degeneratio cutis presenilis actinica)

Premaligne en maligne huidafwijkingen:
1. actinische keratose
2. carcinoma basocellulare
3. carcinoma spinocellulare en M. Bowen
4. lentigo maligna (melanoom)
5. melanoma
6. deze en andere tumoren bij xeroderma pigmentosum (DNA-repair defect)

Overige aandoeningen:
1. zonnebrand (zonverbranding)
2. stuccokeratose
3. idiopathische hypomelanosis guttata (mogelijk)

Cosmetische effecten van zonlicht:
1. beter zichtbaar worden (contrast) van vitiligo, halo naevi (verbranden snel, ook albino's), pityriasis versicolor
2. toename van efeliden (sproeten)
3. toename van pigment en verdikking van de epidermis

Positieve effecten van zonlicht:
1. productie van vitamine D
2. positief effect op stemming en welbevinden
3. bruin worden wat beschouwd wordt als een teken van gezondheid en rijkdom
3. synchronisatie van interne klok
4. verbetering van huidafwijkingen zoals psoriasis, atopisch eczeem, acne vulgaris, jeuk

Huidaandoeningen die kunnen ontstaan of verergeren onder invloed van licht:
acne vulgaris (soms), atopisch eczeem, atrofische huid, geabraseerde littekens, cheilitis actinica, chronisch discoïde lupus erythematosus, dermatomyositis, dyskeratosis follicularis (Darier-White), eczema seborrhoïcum, erythema exsudativum multiforme, granuloma annulare, actinisch granuloom, Hailey-Hailey ziekte, Herpes simplex labialis, lichen ruber planus (lichen planus actinicus), lupus erythematosus, parapemphigus (zelden), pemphigus erythematosus, pemphigus foliaceus, pemphigus vulgaris, pityriasis alba, pityriasis rubra pilaris, pityriasis versicolor (aspect), porokeratosis actinica, pseudoporfyrie (?), psoriasis (zelden), reticulaire erythemateuze mucinosis, rosacea, transient acantholytic dermatosis (Grover), virale huidinfecties, vitiligo.



actinische beschadiging van de huid Keratosis actinica, actinische keratose Chronische polymorfe lichteruptie
huidveroudering keratosis actinica polymorfe lichteruptie

Hydroa vacciniforme Cutis rhomboidalis nuchae Porphyria cutanea tarda
hydroa vacciniforme cutis rhomboidalis nuchae porpyria cutanea tarda

Diagnostiek:
Anamnese. Biopt. Onderzoek van bloed, urine of ontlasting op porfyrines. Lichttesten met UVB, UVA en zichtbaar licht of een solar simulator.

Algemene preventieve maatregelen:
Bescherming: Zonlicht vermijden, beschermende kleding en een hoofddeksel dragen. Goede zonnebrand crème gebruiken (zie onder sunscreens)
Gewenning: met voorzichtig opgebouwde PUVA of UVB behandeling. In extreme gevallen moeten ruiten worden afgeplakt met zonwerende folie.

Therapie:
Zie onder de verschillende oorzaken. Naast sunscreens worden ook vaak lokale corticosteroiden gebruikt en indien nodig systemische immunosuppressiva (prednison, ciclosporine).


DD porfyrie (EPP), idiopathische, chemisch-fotosensitieve en persistente fotodermatosen:
Diagnose Hoofdsymptoom Leeftijd Ontstaan na Duur Actiespectrum
fototoxisch zonnebrand volwassen uren/dagen dagen meestal UVA (smal spectrum)
fotoallergisch eczemateus volwassen dagen dagen meestal UVA (breed spectrum)
fytofotodermatitis lineair, bulleus alle direct/uren dagen UVA
chronische actinische
dermatitis
eczemateus senior dagen chronisch UVA
urticaria solaris kwaddels volwassen minuten uren UVA, UVB, UVC en zichtbaar licht
porfyrie (EPP) kwaddels kinder minuten uren UVA, UVB en zichtbaar licht
chronisch polymorfe
lichteruptie
papels, papulo-vesikels, plaques volwassen
(kinder)
uren/dagen dagen UVA, soms UVB
hydroa vacciniforme littekens kinder uren/dagen dagen UVA
prurigo solare soms littekens kinder uren/dagen chronisch UVA, soms UVB
CDLE schilferende plaques
soms littekens
volwassen 1-3 weken weken/mnd UVB, soms UVA

Referenties
1. Hölzle E. Differential diagnosis of photodermatosis and indications for phototesting. Ned Tijdschr Dermatologie Venereologie 1993;3:62-67.
2. Roelandts R. Chronic actinic dermatitis. J Am Acad Dermatol 1993;28:240-249.
3. Roelandts R, Ryckaert S. Solar urticaria: the annoying photodermatosis. Int J Dermatol 1999;38:411-418
4. Roelandts R. The diagnosis of photosensitivity. Arch Dermatol 2000;136:1152-1157.


Auteur(s):
dr. Jan R. Mekkes. Dermatoloog, AMC, Amsterdam.

01-07-2015 (JRM) - www.huidziekten.nl W3C-html-4.01-valid



web counter