PITYRIASIS AMIANTACEA (tinea amiantacea) home ICD10: L44.8

Pityriasis amiantacea (tinea amiantacea, schalp) is dikke, pleksgewijze adherente schilfering, vastgekit rond de haren. Het kan voorkomen zonder dat er sprake is van een onderliggende huidziekte, maar meestal is het een variant van seborroisch eczeem van de hoofdhuid, oftewel pityriasis capitis (hoofdroos). Maar een zelfde adherente schilfering kan voorkomen bij psoriasis capitis, pemphigus, cicatriciële alopecia (met name folliculitis decalvans en lichen planopilaris), tinea capitis, en bij (atopisch) eczeem. Ook kan het voorkomen als een psoriatiforme bijwerking van TNF-alpha remmers.

De dikke vastzittende schilferlagen zijn moeilijk te verwijderen en zullen eerst moeten worden losgeweekt met een vet en/of keratolytisch product (salicylzuur, ureum, emulgerende componenten zoals cetiol V). Haren kunnen losraken door de schilfering. Er kan secundaire infectie optreden, vaak met Staphylococcus aureus. Zie ook onder pityriasis capitis, psoriasis capitis, en tinea capitis en onder producten voor het behaarde hoofd.

Pityriasis amianthiacea Pityriasis amianthiacea Pityriasis amianthiacea
pityriasis amianthiacea pityriasis amianthiacea pityriasis amianthiacea

Pityriasis amianthiacea Pityriasis amianthiacea Pityriasis amianthiacea
pityriasis amianthiacea pityriasis amianthiacea pityriasis amianthiacea


DD: pityriasis capitis (seborroiïsch eczeem), psoriasis capitis, pemphigus, folliculitis decalvans, lichen planopilaris, tinea capitis, white piedra, atopisch eczeem, hoofdluis.

Diagnostiek:
Zonodig bij verdenking op hoofdschimmel Wood's lamp onderzoek en onderzoek van haren en huidschilfers op schimmels (KOH, kweek). Optioneel een bacteriekweek.

Therapie:
Eerst de schilfers verweken door een paar nachten 25% cetiol V in cetomacrogolzalf of lanettezalf op het haar aan te brengen, of een ander preparaat dat geschikt is voor het behaarde hoofd (zie ook producten voor het behaarde hoofd en zalfkiezer). Diverse indifferente preparaten met vet (en emulgatoren) kunnen in het haar worden gebruikt zoals cetomacrogolsmeersel FNA, lanettesmeersel FNA, cremor vaselini lanette FNA, cremor vaselini cetomacrogolis FNA, unguentum lanette FNA, basis pro ung lanette FNA, unguentum cetomacrogolis FNA, basis pro ung cetomacrogolis FNA, axungia (adeps suillus, reuzel, varkensvet), 25% cetiol V in cetomacrogolzalf, 25% cetiol V in basis pro cetomacrogolzalf FNA, 25% cetiol V in ung lanette, 25% cetiol V in basis pro ung lanette FNA, en paraffine capitis lotion. Ook een olie kan worden gebruikt.

Een goede keus is 25% cetiol V in cetomacrogolzalf omdat daar een standaardpreparaat voor op de markt is, omdat het vergoed wordt, en omdat het beter ruikt dan axungia. Magistrale recepten met salicylzuur zijn ook een goede oplossing maar worden niet door elke zorgverzekeraar meer vergoed. Daarna de oorzaak behandelen, meestal is dat pityriasis capitis.

Schilfers losweken:
R/ cetiol V 25% in cetomacrogolzalf FNA, tube à 100 g FNA Fagron dot (Fagron nr. 105819). Of preparaten met salicylzuur:
R/ salicylzuur 10%, cetiol V 25%, in ung lanette FNA, tube à 100 g FNA Fagron dot (Fagron nr. 3005877).
Voorschrift: 's avonds dikke laag aanbrengen op de schilfers, 's nachts laten intrekken, badmuts er overheen doen, hoofdkussen bedekken met een handdoek. De volgende dag uitwassen en schilfers met kam of met de hand proberen te verwijderen. Voor het uitwassen kan elke shampoo worden gebruikt, maar ook een medicinale shampoo gericht op de onderliggende oorzaak, zoals koolteer 7.5% / levomenthol 1.5% shampoo, ketoconazol shampoo, of Resdan forte anti-roos shampoo. Daarna een corticosteroïd lotion aanbrengen. Herhaal deze drie stappen elke dag totdat verbetering optreedt (maximaal 2 weken). Als de schilfers verdwenen zijn kan het 's nachts insmeren met cetiol of salicylzuur zalf achterwege blijven. Behandeling met shampoo en corticosteroïd lotion continueren. Na 2 weken, of eerder als het beter gaat de behandelfrequentie terugbrengen naar 2 keer per week.

Bestrijden gisten:
R/ ketoconazol shampoo (60 ml), minimaal 2 x per week haar mee wassen.
R/ Resdan anti-roos shampoo, Resdan anti-roos shampoo forte. Bevatten piroctone olamine, salicylzuur en menthol.

Koolteerhoudende producten voor het behaarde hoofd:
R/ koolteer 7.5% / levomenthol 1.5% shampoo, flacon à 300 ml (magistraal recept van Fagron, bestelnr. 117942, ter vervanging van Denorex Rx shampoo).
Denorex Rx is niet meer leverbaar in Nederland. Alternatieven zijn koolteer 7.5% / levomenthol 1.5% shampoo van Fagron, Denorex Therapeutic Maximum Itch Relief Dandruff Shampoo & Conditioner, verkrijgbaar via Amazon.com, en TarMed shampoo (koolteer 4%), in Duitsland verkrijgbaar.

Corticosteroïden:
R/ Triamcinolon lotion (solutio triamcinoloni spirituosa composita FNA).
R/ Locoid scalplotion.
R/ Topicorte lotion.
R/ Elocon lotion.
R/ Betnelan scalplotion.
R/ Diprosone lotion.
R/ Dermovate lotion.
R/ Clobex shampoo.
R/ Clarelux schuim.
R/ calcipotriol / betamethason gel, Crysalis gel, Dovobet gel, Enstilar schuim.

Magistrale recepten met salicylzuur:
R/ salicylzuur 5%, cetiol V 25%, in ung lanette FNA, tube à 100 g FNA Fagron dot (Fagron nr. 3005878).
R/ salicylzuur 10%, cetiol V 25%, in ung lanette FNA, tube à 100 g FNA Fagron dot (Fagron nr. 3005877).

Magistrale recepten met corticosteroïden:
R/ triamcinolon 0.1%, cetiol V 25% in cetomacrogolzalf. dot
R/ triamcinolonacetonide 0.1%, cetiol V 25% in basis voor lanettezalf FNA, flacon à 100 ml Magistrale receptuur Fagron dot (Fagron nr. 106211).

Combinaties van corticosteroïden en salicylzuur voor het behaarde hoofd:
R/ salicylzuur 5%, triamcinolon 0.1%, cetiol V 25% in basis voor lanettezalf FNA, tube à 100 g ml FNA Fagron dot (Fagron nr. 105176).
R/ salicylzuur 10%, triamcinolon 0.1%, cetiol V 25% in basis voor lanettezalf FNA, tube à 100 g FNA Fagron dot (Fagron nr. 105856).
R/ salicylzuur 3% in desoximetason 0.025% lotion, flacon à 150 ml Magistrale receptuur Fagron (Fagron nr. 103326).
R/ salicylzuur 5% in desoximetason 0.025% lotion, flacon à 150 ml Magistrale receptuur Fagron (Fagron nr. 103327).
R/ salicylzuur 10% in desoximetason 0.025% lotion, flacon à 150 ml Magistrale receptuur Fagron (Fagron nr. 103351).

Producten met salicylzuur worden meestal niet vergoed. Volgens de website www.medicijnkosten.nl wordt de combinatie van salicylzuur 10% en cetiol V in lanettezalf wel vergoed, onder voorwaarden, en ook de combinatie van salicylzuur 5 of 10%, triamcinolon 0.1% en cetiol V in lanettezalf. Het is verstandig als de patiënt dit van tevoren navraagt bij de apotheek en zorgverzekeraar, want er worden soms hoge bedragen in rekening gebracht voor magistrale bereidingen.

In hardnekkige gevallen kan het nodig zijn om systemisch te behandelen met antimycotica, soms in combinatie met prednison en antibiotica gericht op stafylokokken. Het bestrijden van de (secundaire) S. aureus infectie kan bijdragen aan de genezing.
R/ itraconazol 1 dd 1 caps à 100 mg gedurende 4 weken.
R/ terbinafine 1 dd 250 mg gedurende 2-6 weken.
R/ fluconazol 150 mg per week of 1 dd 50 mg gedurende 2-6 weken.


patientenfolder


Referenties
1. Abdel-Hamid AA, Salah AA, Moustafa YM et al. Pityriasis amiantacea: a clinical and etiopathologic study of 85 patients. Int J Dermatol 2003; 42:260-264.
2. Kwak HB, Yun SK, Kim HU, Park J. Pityriasis Amiantacea: An Epidemiologic Study of 44 Cases in Korean Patients. Ann Dermatol 2020;32(1):83-87.
3. Shalev RM, Cohen AD, Medvedovsky E, Sashavinsky S, Tchetov T, Vardy DA. Pityriasis amiantacea associated with Staphylococcus aureus in Bedouin patients. Microb Ecol Health Dis 2004;16(4):218-221.
4. Mannino G, McCaughey C, Vanness E. A case of pityriasis amiantacea with rapid response to treatment. WMJ 2014;113(3):119-20.


Auteur(s):
dr. Jan R. Mekkes. Dermatoloog, Amsterdam UMC.

05-06-2026 (JRM) - www.huidziekten.nl Terug naar homepagina



Diagnosecodes:
ICD10 L44.8 Overige gespecificeerde papulosquameuze dermatosen: pityriasis amiantacea
ICD10 L44.8 Other specified papulosquamous disorders: pityriasis amiantacea
ICD11 EG30.2 Pityriasis amiantacea
SNOMED 238924007 Pityriasis amiantacea
DBC 4 Dermatosen door micro-organismen