Pityriasis amiantacea (tinea amiantacea, schalp) is
dikke, pleksgewijze adherente schilfering, vastgekit rond de haren. Het kan
voorkomen zonder dat er sprake is van een onderliggende huidziekte, maar
meestal is het een
variant van seborroisch eczeem van de hoofdhuid,
oftewel
pityriasis capitis (hoofdroos). Maar een
zelfde adherente schilfering kan voorkomen bij
psoriasis capitis,
pemphigus,
cicatriciële alopecia (met name
folliculitis decalvans
en
lichen planopilaris),
tinea capitis, en bij (atopisch)
eczeem.
Ook kan het voorkomen als een psoriatiforme bijwerking van TNF-alpha
remmers.
De dikke vastzittende schilferlagen zijn moeilijk te verwijderen en zullen eerst
moeten worden losgeweekt met een vet en/of keratolytisch product (salicylzuur,
ureum, emulgerende componenten zoals cetiol V). Haren kunnen losraken door de schilfering.
Er kan secundaire infectie optreden, vaak met
Staphylococcus aureus. Zie ook onder
pityriasis capitis,
psoriasis capitis, en
tinea capitis en onder
producten voor het behaarde hoofd.
![Pityriasis amianthiacea (klik op foto voor vergroting) [bron: www.huidziekten.nl] Pityriasis amianthiacea](../../../afbeeldingen/pityriasis-amianthacea-1z.jpg) |
![Pityriasis amianthiacea (klik op foto voor vergroting) [bron: www.huidziekten.nl] Pityriasis amianthiacea](../../../afbeeldingen/pityriasis-amianthacea-2z.jpg) |
![Pityriasis amianthiacea (klik op foto voor vergroting) [bron: www.huidziekten.nl] Pityriasis amianthiacea](../../../afbeeldingen/pityriasis-amianthacea-3z.jpg) |
| pityriasis
amianthiacea |
pityriasis
amianthiacea |
pityriasis
amianthiacea |
![Pityriasis amianthiacea (klik op foto voor vergroting) [bron: www.huidziekten.nl] Pityriasis amianthiacea](../../../afbeeldingen/pityriasis-amianthacea-4z.jpg) |
![Pityriasis amianthiacea (klik op foto voor vergroting) [bron: www.huidziekten.nl] Pityriasis amianthiacea](../../../afbeeldingen/pityriasis-amianthacea-5z.jpg) |
![Pityriasis amianthiacea (klik op foto voor vergroting) [bron: www.huidziekten.nl] Pityriasis amianthiacea](../../../afbeeldingen/pityriasis-amianthacea-6z.jpg) |
| pityriasis
amianthiacea |
pityriasis
amianthiacea |
pityriasis
amianthiacea |
DD:
pityriasis capitis (seborroiïsch
eczeem),
psoriasis
capitis,
pemphigus,
folliculitis decalvans,
lichen planopilaris,
tinea capitis,
white piedra,
atopisch eczeem,
hoofdluis.
Diagnostiek:
Zonodig bij verdenking op hoofdschimmel
Wood's
lamp onderzoek en onderzoek van haren en huidschilfers op schimmels (
KOH,
kweek). Optioneel een bacteriekweek.
Therapie:Eerst de schilfers verweken door een
paar nachten 25% cetiol V in cetomacrogolzalf of lanettezalf op het haar aan
te brengen,
of een ander preparaat dat geschikt is voor het behaarde hoofd (zie ook
producten voor het behaarde hoofd
en
zalfkiezer). Diverse indifferente preparaten met vet (en emulgatoren) kunnen
in het haar worden gebruikt zoals cetomacrogolsmeersel FNA, lanettesmeersel
FNA, cremor vaselini lanette FNA, cremor vaselini cetomacrogolis FNA, unguentum
lanette FNA, basis pro ung lanette FNA, unguentum cetomacrogolis FNA, basis
pro ung cetomacrogolis FNA,
axungia (adeps suillus, reuzel, varkensvet), 25%
cetiol V in cetomacrogolzalf, 25% cetiol V in basis pro cetomacrogolzalf FNA,
25% cetiol V in ung lanette, 25% cetiol V in basis pro ung lanette FNA, en paraffine
capitis lotion. Ook een olie kan worden gebruikt.
Een goede keus is 25% cetiol V in cetomacrogolzalf omdat daar
een standaardpreparaat voor op de markt is, omdat het vergoed wordt, en omdat het beter ruikt dan axungia.
Magistrale recepten met salicylzuur zijn ook een goede oplossing maar worden
niet door elke zorgverzekeraar meer vergoed. Daarna de oorzaak behandelen, meestal
is dat pityriasis capitis.
Schilfers losweken:
R/ cetiol V 25% in cetomacrogolzalf FNA, tube à 100 g

(Fagron nr. 105819). Of preparaten met salicylzuur:
R/ salicylzuur 10%, cetiol V 25%, in ung lanette FNA, tube à 100 g

(Fagron nr. 3005877).
Voorschrift: 's avonds
dikke laag aanbrengen op de schilfers, 's nachts laten intrekken, badmuts
er overheen doen, hoofdkussen
bedekken met een handdoek. De volgende dag uitwassen en schilfers met kam of
met de hand proberen te verwijderen. Voor het uitwassen kan elke shampoo
worden gebruikt, maar ook een medicinale shampoo gericht op de onderliggende
oorzaak, zoals koolteer 7.5% / levomenthol 1.5% shampoo, ketoconazol
shampoo, of Resdan forte anti-roos shampoo. Daarna een corticosteroïd lotion
aanbrengen. Herhaal deze drie stappen elke dag totdat verbetering optreedt
(maximaal 2 weken). Als de schilfers verdwenen zijn kan het 's nachts
insmeren met cetiol of salicylzuur zalf achterwege blijven. Behandeling met
shampoo en corticosteroïd lotion continueren. Na 2 weken, of eerder als het
beter gaat de behandelfrequentie terugbrengen naar 2 keer per week.
Bestrijden gisten:R/ ketoconazol shampoo (60
ml), minimaal 2 x per week haar mee wassen.
R/ Resdan anti-roos shampoo,
Resdan anti-roos shampoo forte. Bevatten piroctone olamine, salicylzuur en menthol.
Koolteerhoudende
producten voor het behaarde hoofd:R/ koolteer 7.5% /
levomenthol 1.5% shampoo, flacon à 300 ml (magistraal recept van Fagron,
bestelnr. 117942, ter vervanging van Denorex Rx shampoo).
Denorex Rx is niet meer leverbaar in Nederland. Alternatieven zijn
koolteer 7.5% / levomenthol 1.5% shampoo van Fagron, Denorex Therapeutic Maximum Itch Relief Dandruff Shampoo & Conditioner,
verkrijgbaar via Amazon.com, en TarMed shampoo (koolteer 4%), in Duitsland
verkrijgbaar.
Corticosteroïden:R/ Triamcinolon lotion (solutio
triamcinoloni spirituosa composita FNA).
R/ Locoid scalplotion.
R/ Topicorte lotion.
R/ Elocon lotion.
R/ Betnelan
scalplotion.
R/ Diprosone lotion.
R/ Dermovate lotion.
R/ Clobex shampoo.
R/ Clarelux schuim.
R/ calcipotriol / betamethason gel, Crysalis
gel, Dovobet gel, Enstilar schuim.
Magistrale
recepten met salicylzuur:R/ salicylzuur 5%, cetiol V 25%, in ung lanette
FNA, tube à
100 g

(Fagron nr. 3005878).
R/ salicylzuur 10%, cetiol V 25%, in ung lanette FNA, tube à 100 g

(Fagron nr. 3005877).
Magistrale
recepten met corticosteroïden:R/ triamcinolon 0.1%, cetiol V 25% in cetomacrogolzalf.

R/ triamcinolonacetonide 0.1%, cetiol V 25% in basis voor lanettezalf FNA, flacon à 100 ml

(Fagron nr. 106211).
Combinaties van corticosteroïden en salicylzuur voor het behaarde hoofd:R/ salicylzuur 5%, triamcinolon 0.1%, cetiol V 25% in basis voor lanettezalf FNA, tube à 100 g ml

(Fagron nr. 105176).
R/ salicylzuur 10%, triamcinolon 0.1%, cetiol V 25% in basis voor lanettezalf FNA, tube à 100 g

(Fagron nr. 105856).
R/ salicylzuur 3% in desoximetason 0.025% lotion, flacon à 150 ml

(Fagron nr. 103326).
R/ salicylzuur 5% in desoximetason 0.025% lotion, flacon à 150 ml

(Fagron nr. 103327).
R/ salicylzuur 10% in desoximetason 0.025% lotion, flacon à 150 ml

(Fagron nr. 103351).
Producten met salicylzuur worden meestal niet vergoed. Volgens de
website
www.medicijnkosten.nl
wordt de combinatie van salicylzuur 10% en cetiol V in lanettezalf wel
vergoed, onder voorwaarden, en ook de combinatie van salicylzuur 5 of 10%,
triamcinolon 0.1% en cetiol V in lanettezalf. Het is verstandig als de
patiënt dit van tevoren navraagt bij de apotheek en zorgverzekeraar, want er
worden soms hoge bedragen in rekening gebracht voor magistrale bereidingen.
In hardnekkige gevallen kan het nodig zijn om systemisch te behandelen
met antimycotica, soms in combinatie met prednison en antibiotica gericht op
stafylokokken. Het bestrijden van de (secundaire)
S. aureus
infectie kan bijdragen aan de genezing.
R/ itraconazol 1 dd 1 caps à 100 mg gedurende 4 weken.
R/ terbinafine
1 dd 250 mg gedurende 2-6 weken.
R/ fluconazol
150 mg per week of 1 dd 50 mg gedurende 2-6 weken.
Referenties
| 1. |
Abdel-Hamid AA, Salah AA, Moustafa YM et
al. Pityriasis amiantacea: a clinical and etiopathologic study of
85 patients. Int J Dermatol 2003; 42:260-264. |
| 2. |
Kwak HB, Yun SK, Kim HU, Park J. Pityriasis Amiantacea: An Epidemiologic Study of 44 Cases in Korean Patients. Ann Dermatol 2020;32(1):83-87. |
| 3. |
Shalev RM, Cohen AD, Medvedovsky E, Sashavinsky S, Tchetov T, Vardy DA.
Pityriasis amiantacea associated with Staphylococcus aureus in Bedouin patients.
Microb Ecol Health Dis 2004;16(4):218-221. |
| 4. |
Mannino G, McCaughey C, Vanness E. A case of pityriasis amiantacea with rapid response to treatment. WMJ 2014;113(3):119-20. |
Auteur(s):dr. Jan R. Mekkes. Dermatoloog, Amsterdam
UMC.