PEDICULOSIS CAPITIS (Hoofdluis) ICD10: B85.0

Hoofdluis (Pediculus humanus capitis) is endemisch in Nederland en komt vooral voor bij jonge kinderen (tussen 3 en 12 jaar). Het wordt vooral opgelopen op school of via sportclubs. Huisgenoten van een besmet kind kunnen het ook krijgen. Men wordt er niet resistent tegen. Op scholen blijkt 0.2-0.65% van de kinderen hoofdluis te hebben. De hoofdluis wordt overgebracht door direct haar-haarcontact. Overdracht via kammen, mutsen, jassen, petten, sjaals, koptelefoons, knuffels en beddengoed is niet wetenschappelijk aangetoond, daarom heeft het RIVM in 2011 geadviseerd dat alle beschermende of luisdodende maatregelen op dat gebied niet meer nodig zijn. In andere landen durft men deze stap nog niet aan en op sommige scholen in Nederland ook nog niet en worden jassen nog steeds in plastic zakken of hoezen aan de kapstok gehangen.

De hoofdluis behoort net als de schaamluis en de kleerluis tot de zuigende luizen (orde Phthiraptera, onderorde Anaplura, familie Pediculidae van de klasse Insecta). De hoofdluizen hebben een levenscyclus die uit verschillende stadia bestaat: een eistadium, drie nimfstadia en een volwassenstadium. De totale ontwikkeling van ei tot nimf duurt gemiddeld 7 dagen en van nimf tot volwassen luis 7-10 dagen, gemiddeld 9 dagen. Een volwassen luis blijft circa 20 (12-31) dagen leven, waarbij het vrouwtje gemiddeld 5 eitjes per dag legt. Een volwassen vrouwtje is circa 3 mm lang, een mannetjesluis is iets kleiner. De eitjes (neten) zijn tonvormig en circa 0,8 mm lang, hun kleur varieert van egaal zandkleurig tot bijna zwart. De hoofdluis hecht zich met haar klempoten aan de hoofdharen van de gastheer, maar ze kan in zeer zeldzame gevallen ook voorkomen op de wenkbrauwen, de wimpers of de baard. De hoofdluis voedt zich meerdere malen per dag met bloed. Tijdens het zuigen van minimale hoeveelheden bloed veroorzaakt het speeksel van de luis jeuk bij de gastheer. Meestal ontstaan pas klachten bij aanwezigheid van meerdere luizen. De vrouwelijke hoofdluis plakt eieren (zogenaamde neten) aan de haren vlakbij de haarinplant (maximaal 3-4 mm boven de hoofdhuid) met een niet in water oplosbare kitstof. Luizen hebben een voorkeur voor warme, vochtige en donkere plekken op de hoofdhuid (onder de pony, achter de oren en in de nek).

Hoofdluis, pediculosis capitis Hoofdluis, pediculosis capitis Hoofdluis, pediculosis capitis
hoofdluis: neten hoofdluis: neten hoofdluis (circa 3 mm max)

Hoofdluis, pediculosis capitis Hoofdluis, pediculosis capitis Hoofdluis, pediculosis capitis
3 nymfen, mannetje, vrouwtje hoofdluis klampt zich vast neten

Hoofdluis, pediculosis capitis Hoofdluis, pediculosis capitis Hoofdluis, pediculosis capitis
hoofdluis hoofdluis jeuk belangrijkste klacht

Hoofdluis, pediculosis capitis Hoofdluis, pediculosis capitis Hoofdluis, pediculosis capitis
luizen beten in de nek luizen beten in de nek abces door luizenbeten


Diagnostiek:
De aandoening wordt herkend door het zien van levende luizen of neten. De aanwezigheid van luizen kan worden vastgesteld door het haar te kammen met een fijntandige kam boven een stuk wit papier. Of neten leven is alleen met een microscoop te zien. Als ze enkele centimeters van de hoofdhuid vastzitten zijn ze meestal leeg of dood.


Therapie:
Hoofdluis kan worden behandeld door de haren 14 dagen lang elke dag uit te kammen met een speciale fijne netenkam. Hierdoor worden luizen en neten mechanisch verwijderd. Het goed kammen op zich is al effectief, aanvullend daarop kan eventueel dimeticon (verstikkend) of een luisdodend middel worden gebruikt zoals malathion of permetrine. Voor het kammen moeten de haren nat zijn, het beste lukt het kammen na wassen met een antiklitshampoo of crèmespoeling. De antiluismiddelen werken niet tegen de neten, daarom moet de behandeling na 7-9 dagen worden herhaald. Luizen zijn toenemend resistent tegen permetrine en malathion (in mindere mate). Een andere oorzaak van therapiefalen is herbesmetting (door niet goed kammen of via anderen die ook besmet zijn). De antiluisproducten kunnen de hoofdhuid irriteren. Malathion en permetrine wordt afgeraden voor zwangeren en vrouwen die borstvoeding geven, en bij kinderen < 6 maanden. Chloor inactiveert malathion, daarom niet naar een chloor zwembad gaan op de behandeldag. Een nieuwe methode is de 'LouseBuster', die verhit de haren een half uur lang tot 59 °C, hierdoor wordt 80% van de luizen en 99,2% van de eitjes gedood.

Luizenkam, netenkam Luizenkam, netenkam
netenkam netenkam

Luizenkam, netenkam Luizenkam, netenkam
netenkam netenkam en crèmespoeling


R/ malathion lotion (Prioderm lotion 0.5%, flacon à 110 ml; Prioderm shampoo 1%, 40 ml, Noury hoofdlotion 0.5%, flacon à 100 ml). Per behaarde hoofd is 10-20 ml nodig. Gehele hoofdhuid grondig inmasseren met lotion, nek en huid achter oren niet overslaan, daarna laten drogen. Niet droogföhnen, malathion is thermolabiel. Na 12 uur het haar met shampoo wassen en het natte haar met fijne stofkam uitkammen. In principe doodt het niet alleen de luizen, maar ook de neten. De behandeling wordt toch na 1 week (8-9 dagen) herhaald i.v.m. overleven van de neten, tenzij bij grondige inspectie blijkt dat er geen actieve luizen en/of neten meer zijn.
R/ Priolox foam (spuitbus à 100 ml). Combinatie van zuur en een zeepachtige stof in een schuim. Het schuim lost de kit waarmee de neten aan de haren verankerd zijn op, en vergemakkelijkt het uitkammen met de netenkam (Prioderm netenkam). Dagelijks gebruiken gedurende 2 weken. Eerst het haar wassen met een gewone shampoo. Dan de Priolox foam goed inmasseren op de hoofdhuid en 10 minuten laten intrekken. Daarna met een gewone kam of borstel de klitten uit het haar kammen. Vervolgens nauwgezet alle haren systematisch vanaf de hoofdhuid tot aan de punt uitkammen. Veeg de kam regelmatig schoon met keukenpapier, spoel de luizen en/of neten door de wasbak of WC. Daarna de haren uitspoelen en de kammen / borstels 5 minuten koken of ontsmetten met 70% alcohol.
R/ Loxazol lotion (permetrine 1%, 59 ml, inclusief netenkam). Stinkt niet, werkt effectief (94-99%), prikt niet in de ogen, uitermate geschikt voor kinderen. Na wassen met gewone shampoo en licht drogen, in het nog vochtige haar aanbrengen en na 10 minuten uitspoelen. Cave kruisreacties bij pollenallergie.
R/ Prioderm dimeticon, flacon à 100 ml; XT-luis, flacon à 100 ml. Prioderm dimeticon is eenproduct zonder pesticiden, dat hoofdluizen en neten doodt in 15 minuten. Dimeticon dringt door in de ademhalingsorganen van de hoofdluizen zodat ze stikken. Hoofdluizen kunnen geen resistentie voor dimeticon ontwikkelen. Om de levenscyclus van hoofdluis te doorbreken is het belangrijk de behandelingna9-10 dagen te herhalen. De lotion inmasseren op droog haar en 15 minuten laten intrekken. Daarna een ruime hoeveelheid onverdunde shampoo inmasseren, daarna uitspoelen met water. Prioderm dimeticon magtijdens de zwangerschap en de borstvoedingsperiode worden gebruikt.
R/ Prioderm preventief is een spray die besmetting voorkomt. Het is niet goed aangetoond of het werkt, en het RIVM is geen voorstander van het gebruik van preventieve middelen, uit angst voor resistentie ontwikkeling.
R/ Paraspeciaal spray (bioalletrine/piperonylbutoxide) kan ook gebruikt worden tegen hoofdluis (geen eerste keus). Dit middel verkrijgbaar via de drogist. Huid en haar goed besprayen en 30 minuten laten intrekken. Daarna mag het haar worden gewassen. Zonodig na 8-9 dagen herhalen.
R/ Ivermectine (Stromectol), tabletten à 3 mg. Herhalen na 1 week. De dosering is voor de gemiddelde volwassene eenmalig 12 of 15 mg, en voor kinderen 200 ug/kg eenmalig. Het is het beste om precies op lichaamsgewicht te doseren volgens onderstaand schema:
15-24 kg: 1 tab (3 mg)
25-35 kg: 2 tab (6 mg)
36-50 kg: 3 tab (9 mg)
51-65 kg: 4 tab (12 mg)
66-79 kg: 5 tab (15 mg)
> 80 kg: 6 tab (18 mg).

Aanvullende maatregelen:
Controleer met een fijntandige kam of andere gezinsleden ook hoofdluis hebben, iedereen gelijktijdig behandelen. Waarschuw de omgeving, geef het door aan de leraar zodat andere kinderen op school ook gecontroleerd en zonodig gelijktijdig behandeld kunnen worden. Het is niet noodzakelijk om een kind met hoofdluis thuis te houden, nadat de behandeling is ingezet. Als luis op school wordt geconstateerd bij een kind is het in de meeste scholen gebruikelijk dat de ouders/verzorgers opgebeld worden met het dringend verzoek om het kind van school op te halen en te behandelen. Dat is vooral nuttig als andere kinderen nog niet besmet zijn, bijvoorbeeld op de eerste schooldag na de vakantie.


patientenfolder


Referenties
1. Burgess IF, Brown CM, Lee PN. Treatment of head louse infestation with 4% dimeticone lotion: randomized controlled equivalence trial. BMJ 2005;330:1423-1426.
2. Dodd CS Interventions for treating headlice (Cochrane Review). In: The Cochrane Library, Issue 3, 2003. Oxford: Update Software.
3. Downs AMR, Stafford KA, Harvey I et al. Evidence for double resistance to permethrin and malathion in head lice. British J of Dermatol 1999;141:508-511.
4. Goates BM, Atkin JS, Wilding KG et al. An effective nonchemical treatment for head lice: a lot of hot air. Pediatrics 2006;118:1962-1970.
5. Stichele RH van der, Dezeure EM, Bogaert MG. Systematic review of clinical efficiacy of topical treatments for head lice. BMJ 1995;311:604-608.
6. Ameen M, Arenas R, Villanueva-Reyes J, Ruiz-Esmenjaud J, Millar D, Domínguez-Dueñas F, Haddad-Angulo A, Rodríguez-Alvarez M. Oral ivermectin for treatment of pediculosis capitis. Pediatr Infect Dis J 2010;29(11):991-993.


Auteur(s):
dr. Jan R. Mekkes. Dermatoloog, AMC, Amsterdam.

30-08-2011 (JRM) - www.huidziekten.nl W3C-html-4.01-valid



web counter