Schimmelinfectie
(Microsporum en Trichophyton) van het behaarde hoofd. Komt vooral bij kinderen
voor. Vanaf de puberteit is de kans op besmetting gering, mogelijk door een
veranderde samenstelling van de vetzuren op de huid, of door opgebouwde
immuniteit. De schimmels worden ingedeeld in anthropofiel (de mens is het
reservoir, zeer besmettelijk), o.a. T. tonsurans, T. schoenleinii,
T. violaceum, T. soudanense, M. audouinii, en zoöfiel
(huisdieren zijn het reservoir), o.a. M. canis (hond en kat), T.
verrucosum (vee), T. mentagrophytes (knaagdieren), T. equinum
(paard). Besmetting treedt op via direct huid-huid contact met een ziek mens of
dier of indirect via petten, kleding, borstels, bioscoop- of theaterstoelen,
stro, stof ( T. mentagrophytes, of oppervlakten die in contact met dieren zijn
geweest ( T. verrucosum). Herbesmetting is zeldzaam. De incubatietijd is 1-3
weken.
Per
regio en per land verschilt de frequentie van de schimmelsoorten. De
belangrijkste veroorzakers van tinea capitis in Nederland zijn: T. violoaceum,
M. canis, M. audouinii, T. tonsurans, T. mentagrophytes, T. rubrum, T.
verrucosum, T. soudanense en T. schoenleinii. Door de toestroom van
allochtonen worden uitheemse schimmelsoorten geïmporteerd: T. violaceum
door Turken en Marokkanen, T. soudanense door asielzoekers uit Somalië
en Ghana, en M. audouinii uit Noord- en Midden-Afrika en de Kaapverdische
eilanden. T. tonsurans kwam voorheen in Nederland niet vaak voor maar
wordt nu toenemend aangetroffen als veroorzaker van tinea
capitis epidemies op scholen met veel Surinaams-Antilliaanse kinderen.
Kale
plekken waarin gezwollen stompjes van afgebroken haren zichtbaar zijn
Kerion
Grote
zwelling, nodus, abces, veroorzaakt door een heftige ontstekingsreactie,
vaak met cervicale lymfadenopathie
Diffuse
schilfering
Lijkt
op roos, diffuse (fijne) schilfering van de gehele hoofdhuid
Wood’s-lamp
(UV): bij infectie met M. canis en M. audouinii lichten de aangetaste
haren geelgroen op. Trichophyton species doen dit niet omdat ze in de
haren groeien (endothrix).
Multipele
pleksgewijze alopecia, vaak met licht schilferende hoofdhuid
Diffuus
pustuleus
Wijd
verspreide pustels over het behaarde hoofd, vaak ook met pijnlijke
gezwollen lymfklieren
Favus
(kletskop)
Uitgebreide,
onwelriekende witgele confluerende schotelvormige korsten, veroorzaakt
door T. schoenleinii
Diagnostiek
De diagnose kan gesteld worden op het klinisch beeld. Verder: KOH-preparaat van
de schilfers (resultaat onmiddellijk beschikbaar), Wood’s-lamp (UV):
geelgroenige kleur bij M. canis en M. audouinii, niet bij
Trichophyton species. Huidschilfers en haren voor kweek insturen. De haren
uittrekken met een pincet.
Bij kinderen 5 mg/kg/dag (niet geregistreerd voor deze indicatie). Globaal
doseringsadvies:
0.5-2 jaar: 1 dd 1 caps à 39 mg
2-6 jaar: 1 dd 1 caps à 62,5 mg
6-12 jaar: 1 dd 1 caps à 100 mg
Voor
kleine kinderen kan de inhoud van de capsules door de maaltijd of yoghurt worden
gemengd. Niet de drank (suspensie) voorschrijven, deze is niet vrijgegeven voor
gebruik bij kleine kinderen. De apotheker kan zelf capsules bereiden, conform
het LNA voorschrift dat hierover is uitgegeven. De 62.5 mg is bijvoorbeeld te
bereiden door 19 capsules van 100 g te herverdelen over 30 gelatine capsules.
Het bovenstaande globale schema van 39 mg / 62.5 mg kan worden aangehouden, dit
is afkomstig uit de LNA mededeling. Kinderen vanaf 6 jaar of vanaf 20 kg mogen
de volwassen dosering (100 mg) gebruiken.
R/
Lamisil (terbinafine) 1 dd 250 mg gedurende 4-8 weken. Kinderen 4-6 mg/kg/dag.
Niet danwel beduidend minder effectief tegen M. canis en andere
Microsporum soorten. Bij groene fluorescentie dus niet kiezen voor terbinafine.
In dubbele dosering is de effectiviteit t.o.v. Microsporum iets beter, maar de
andere alternatieven (itraconazol, fluconazol, grisefulvine) hebben dan toch de
voorkeur. Globaal doseringsadvies:
10-20 kg: 62.5 mg
20-40 kg: 125 mg
> 40 kg: 250 mg
R/
Diflucan (fluconazol) caps à 50, 150 of 200 mg; suspensie 10 of 40 mg/ml, 35
ml.
Bij kinderen 6 mg/kg/dag (niet geregistreerd voor deze indicatie, wel
geregistreerd voor b.v. spruw bij kleine kinderen).
1-3 jaar (10-15 kg): 60-90 mg per dag, b.v. 1 dd 1.5-2 ml 40 mg/ml suspensie, of
1 dd 1-2 tab à 50 mg.
3-6 jaar (15-20 kg): 90-120 mg per dag, b.v. 1 dd 3 ml 40 mg/ml suspensie, of 1
dd 1 tab à 150 mg.
6-10 jaar (20-30 kg): 120-150 mg per dag, b.v. 1 dd 3 ml 40 mg/ml suspensie, of
1 dd 1 tab à 150 mg.
> 10 jaar (> 30 kg): 150 mg per dag, 1 dd 1 tab à 150 mg.
R/
griseofulvine 500 mg dd (zonodig 1 g) in 1-4 doses, gedurende 6-8 weken, zonodig
langer. Kinderen: 10-20 mg/kg/dag. In de internationale literatuur wordt
geadviseerd om hoog (20 mg) te doseren. Innemen met vetrijk voedsel en/of melk.
Beschikbaar in 125 mg of als drankje van 25 mg/ml (Fagron). Griseofulvine was
vroeger enig middel en eerste keus als oraal antimycoticum voor haren en nagels.
Na de introductie van de moderne antimycotica itraconazol en terbinafine, die
minder bijwerkingen hebben, is de omzet van griseofulvine gedaald en is de 500
mg tablet van de markt gehaald. In omliggende landen is griseofulvine nog steeds
eerste keus bij tinea capitis bij kinderen. In veel landen is het ook het enige
geregistreerde middel. Ondanks de bijwerkingen (m.n. misselijkheid) heeft
griseofulvine nog steeds een plaats bij de behandeling van tinea capitis bij
kinderen. Recente studies tonen aan dat voor de meeste trichophyton soorten ook
evengoed Lamisil, Trisporal of Diflucan kan worden gegeven, maar bij infectie
met Microsporum is er twijfel over de effectiviteit van Lamisil (terbinafine).
Bij groene fluorescentie door UV-licht dus altijd itraconazol, fluconazol of
griseofulvine kiezen.
R/
Griseofulvine tab à 125 mg.
R/
Griseofulvine suspensie 25 mg/ml.
< 1 jaar (< 10kg): 125 mg per dag, b.v. 1 dd 5 ml (= 125 mg), of 1 dd 1
tab à 125 mg.
1-3 jaar (10-15 kg): 200-300 mg per dag, b.v. 1 dd 10 ml (= 250 mg), of 1 dd 2
tab à 125 mg.
3-6 jaar (15-20 kg): 300-400 mg per dag, b.v. 1 dd 15 ml (= 375 mg), of 1dd 3
tab à 125 mg.
6-10 jaar (20-30 kg): 400-500 mg per dag, b.v. 1 dd 15-20 ml (= 375-500 mg), of
1 dd 3-4 tab à 125 mg.
> 10 jaar (> 30 kg): 500 mg per dag, b.v. 1 dd 4 tab à 125 mg of 2 dd 2
tab à 125 mg.
De
dosering mag ineens worden ingenomen, dat bevordert ook de therapietrouw omdat
langdurige behandeling nodig is. Bij misselijkheid verdelen over 2 of meer
giften.
Als
ondersteunende behandeling, tegen verspreiding sporen:
R/
Nizoral (ketoconazol) hoofdgel (60 ml), of bij kort haar plekken insmeren met
ketoconazol of miconazol creme.
Antimycotica
bij Microsporum canis: genezingspercentages
naam
sterkte
dosering
behandelduur
effectiviteit
referentie
griseofulvine
tab
125 mg
suspensie
25 mg/ml
20
mg/kg
6-8
weken
90%
88%
76%
1,
2, 4
11
12
fluconazol
suspensie
10 mg/ml
6
mg/kg
4-8
weken
78%
12
itraconazol
caps
/ suspensie
5
mg/kg
4-8
weken
100%
1,7
terbinafine
tab
10-20
kg 62.5 mg
20-40
kg 125 mg
>
40 kg 250 mg
4
weken
8
weken
<10%
62%
1,4
11
terbinafine
tab
10-25
kg 125 mg
>
25 kg 250 mg
8-12
weken
30%
2
Antimycotica
bij Trichophyton spp: genezingspercentages
naam
sterkte
dosering
behandelduur
effectiviteit
referentie
griseofulvine
tab
125 mg
suspensie
25 mg/ml
20
mg/kg
6
weken
92%
3
fluconazol
suspensie
10 mg/ml
6
mg/kg
2
weken
84%
3
itraconazol
caps
/ suspensie
5
mg/kg
2
weken
86%
3
terbinafine
tab
10-20
kg 62.5 mg
20-40
kg 125 mg
>
40 kg 250 mg
2
weken
94%
3,9
Referenties
1.
Johnston
KL, Chambliss ML, DeSpain J. What is the best oral antifungal medication
for tinea capitis? J Fam Pract 2001;50:206-207.
2.
Koumantaki
E, Kakourou T, Rallis E, Riga P, Georgalla S. Doubled dose of oral
terbinafine is required for Microsporum canis tinea capitis. Ped Dermatol
2001;18:339-342.
3.
Gupta
AK, Adam P, Dlova N, et al. Therapeutic options for the treatment of tinea
capitis caused by trichophyton species: griseofulvin versus the new oral
antifungal agents, terbinafine, itraconazole, and fluconazole. Pediatric
Dermatology 2001;18:433-438.
4.
Sogair
SA, Hay RJ. Fungal infection in Children: tinea capitis. Clinics in
Dermatology 2000;18:679-685.
5.
Fuller
LC, Smith CH, Cerio R, et al. A randomized comparison of 4 weeks of
terbinafine vs. 8 weeks of griseofulvin for the treatment of tinea capitis.
British Journal of Dermatology 2001;144:321-327.
6.
Möhrenslager
M, Korting HC, Seidl HP, Ring J, Abeck D. Tinea capitis, therapieoptionen
im post-griseofulvin-zeitalter. Hautarzt 2002;53:788-794.
7.
Gupta
AK, Ginter G. Itraconazole is effective in the treatment of tinea capitis
caused by microsporum canis. Pediatric Dermatology 2001;18:519-522.
8.
Romano,
Gianni C, Papini M. Tinea capitis in infants less than 1 year of age.
Pediatric Dermatology 2001;18:465-468.
9.
Friedlander
SF, Aly R, Krafchik B, et al. Terbinafine in the treatment of Trichophyton
tinea capitis: a randomised, double-blind, parallel-group,
duration-finding study. Pediatrics 2002;109:602-607.
10.
Elewski
BI. Tinea capitis: a current perspective. JAAD 2000;42:1-20.
11.
Lipozencic
J, Skerlev M, Orofina-Costa R, et al. A randomized, double-blind, parallel
group, duration finding study of oral terbinafine and open-label, high
dose griseofulvin in children with tinea capitis due to Mircosporum
species. Br J Dermatol 2002;146:815-823.
12.
Dastghaib
L, Azizzadeh M, Jafari P. Therapeutic options for the treatment of tinea
capitis: griseofulvin versus fluconazole. J Dermatolog Treat
2005;16:43-46.
