| FOLLICULITIS |
 |
WAT IS FOLLICULITIS ?
Folliculitis is een ontsteking
van een haarzakje. Haren groeien uit een aan de huid
vast zittend haarzakje (medische naam: haarfollikel).
Zo'n haarzakje kan ontstoken raken, bijvoorbeeld door
bacteriën. Dan vormt zich pus in het haarzakje en ontstaat
een puistje (medische naam: pustel). Folliculitis wordt
ook wel haarwortelontsteking genoemd. Folliculitis kan
ontstaan overal op het lichaam waar haren aanwezig zijn.
Folliculitis komt vaak voor, op alle leeftijden, zowel
bij mannen als bij vrouwen.
HOE ONTSTAAT
FOLLICULITIS?
Meestal ontstaat een folliculitis
doordat bacteriën of gisten die op de huid leven het
haarzakje binnendringen en een infectie veroorzaken.
Vaak gaat het om de huidbacterie Staphylococcus
aureus. Deze bacterie kan ook een diepe
en ernstige infectie van het haarzakje veroorzaken.
Dit wordt een steenpuist
of furunkel genoemd.
Acne (jeugdpuistjes)
kan ook worden beschouwd als een vorm van folliculitis.
Folliculitis kan ook ontstaan door beschadiging van
de uitvoergang van het haarzakje, bijvoorbeeld door
scheren of door schurende kleding. Vooral in liezen,
oksels en andere plooien, waarbij ook nog zweten en
broeien een rol speelt. Ook te vette zalven die de opening
verstoppen kunnen een folliculitis veroorzaken. Geneesmiddelen
kunnen ook een folliculitis veroorzaken, maar dat is
zeldzaam.
HOE ZIET FOLLICULITIS ER
UIT ?
Er zijn enkele of vele kleine
witte of gelige puistjes (puskopjes) te zien, die uitgaan
van een haarzakje. Dat is te zien door van dichtbij
te kijken: uit de meeste puistjes steekt nog een haartje.
Er kan wat roodheid omheen zitten en vaak jeukt het.
Folliculitis kan overal zitten waar haren zijn. Het
zit vaak op de rug of op de borst, maar ook op de benen
en de armen, in het gezicht of op het behaarde hoofd,
of in de nek of op de billen. Maar bijvoorbeeld niet
op de handpalmen of de voetzolen, want daar zitten geen
haren.
Folliculitis
HOE WORDT DE DIAGNOSE GESTELD ?
De diagnose folliculitis wordt gesteld
op het klinisch beeld, op hoe het er uit ziet. Het kan
nodig zijn om een puistje open te maken en de inhoud
onder de microscoop te bekijken of op te sturen naar
het lab voor een kweek. Hiermee is vast te stellen of
er bacteriën of gisten in zitten. Er bestaan ook vormen
van folliculitis die niet door een infectie worden veroorzaakt.
Dan zijn er alleen ontstekingscellen te zien onder de
microscoop. Een enkele keer is het nodig om een
huidbiopt af te nemen,
bijvoorbeeld als er aan een bijzondere vorm van folliculitis
wordt gedacht zoals een geneesmiddelen reactie.
HOE WORDT FOLLICULITIS BEHANDELD ?
De behandeling is afhankelijk van de oorzaak. Er
zijn varianten die vanzelf overgaan. Soms is behandeling
met een middel tegen bacteriën of gisten nodig. Hieronder
worden een aantal verschillende vormen van folliculitis
besproken, met daarbij de behandeling.
Folliculitis veroorzaakt door Staphylococcus
aureus Stafylokokken zijn oorzaak nummer
1 van folliculitis. Deze vorm kan spontaan overgaan.
Zoniet dan zijn er een aantal behandelmogelijkheden.
De huid kan dagelijks worden gewassen met een desinfecterende
zeep (jodium of chloorhexidine) of shampoo. Let ook
op de persoonlijke hygiëne. Vervang vervuild ondergoed
en kleding, en ook handdoeken, op tijd. In ernstige
gevallen kan het nodig zijn een antibioticum te gebruiken
gericht tegen stafylokokken, zoals flucloxacilline of
claritromycine.
![Folliculitis (klik op foto voor vergroting) [bron: www.huidziekten.nl] Folliculitis](../../afbeeldingen/folliculitis-1z.jpg) |
![Folliculitis (klik op foto voor vergroting) [bron: www.huidziekten.nl] Folliculitis](../../afbeeldingen/folliculitis-2z.jpg) |
|
S. aureus folliculitis |
S. aureus folliculitis |
Folliculitis veroorzaakt door gisten
(Pityrosporum) Op de huid van de mens
leven niet alleen bacteriën, maar ook schimmels en gisten
zoals Pityrosporon ovale. Deze gist wordt ook
wel Malassezia furfur genoemd en komt bij gezonde
personen overal op het lichaam voor, ook op het behaarde
hoofd. Soms zijn er zoveel gisten op de huid dat dit
klachten veroorzaakt. Op het behaarde hoofd kan overgroei
van gisten hoofdroos veroorzaken, in de wenkbrauwen
en rond de neus eczeem, en als de gisten in grote aantallen
in de haarzakjes zitten kan een folliculitis ontstaan.
Dit wordt Pityrosporum folliculitis
genoemd. Pityrosporum folliculitis wordt behandeld met
middelen tegen gisten zoals ketoconazol crème
of shampoo. In ernstige gevallen kunnen
anti-schimmel tabletten worden voorgeschreven zoals
itraconazol tabletten.
![Pityrosporum folliculitis (Malassezia furfur) (klik op foto voor vergroting) [bron: www.huidziekten.nl] Pityrosporum folliculitis (Malassezia furfur)](../../afbeeldingen/pityrosporum-folliculitis-2z.jpg) |
![Pityrosporum folliculitis (Malassezia furfur) (klik op foto voor vergroting) [bron: www.huidziekten.nl] Pityrosporum folliculitis (Malassezia furfur)](../../afbeeldingen/pityrosporum-folliculitis-3z.jpg) |
![Pityrosporum folliculitis (Malassezia furfur) (klik op foto voor vergroting) [bron: www.huidziekten.nl] Pityrosporum folliculitis (Malassezia furfur)](../../afbeeldingen/pityrosporum-folliculitis-7z.jpg) |
|
Pityrosporum folliculitis |
Pityrosporum folliculitis |
Pityrosporum folliculitis |
Hot tub folliculitis
Hot tub folliculitis wordt veroorzaakt door de bacterie
Pseudomonas aeruginosa. Deze bacterie blijkt
voor te komen in hete bubbelbaden die niet goed schoon
gemaakt worden, vandaar de naam. Het wordt ook wel Gram-negatieve
folliculitis genoemd. Dit komt regelmatig voor, en het
is een onaangenaam gevolg van het bubbelbaden: binnen
een tot enkele dagen ontstaan overal op het lichaam
lelijke, wat grotere en pijnlijke puisten.
![Hot tub folliculitis (klik op foto voor vergroting) [bron: James Heilman - Wikimedia - Creative Commons License 3.0] Hot tub folliculitis](../../afbeeldingen/gram-negatieve-folliculitis-1z.jpg) |
|
hot tub folliculitis |
Foto: James Heilman - Wikimedia (Creative Commons
License
3.0).
'Hot tub' of 'whirlpool' folliculitis wordt
behandeld met baden of douchen met betadine jodium scrub
of Hibiscrub, of chloorbaden. Ook Betadine (povidon-jood)
zalf en Flammazine (zilversulfadiazine) crème zijn
effectief. Soms zijn antibiotica nodig zoals ciprofloxacine.
Pseudomonas bacteriën kunnen ongevoelig
zijn voor antibiotica.
Demodex
folliculitis Demodex folliculitis wordt
veroorzaakt door overgroei van de Demodex
mijt. Dit is een parasiet die in de haarfollikel
leeft (Demodex folliculorum) bij 80-95% van
volwassenen en 100% van 70-plussers, bij pasgeborenen
nog niet. Demodex folliculitis ontstaat op plekken waar
de meeste mijten worden aangetroffen: het voorhoofd,
wangen, neus, behaarde hoofd, borst. Het kan worden
behandeld met middelen tegen parasieten, zoals Stromectol
(ivermectine) tabletten, Soolantra (ivermectine) crème,
permetrine 5% crème, metronidazol gel, metronidazol
crème, metronidazol tabletten.
![Demodex folliculitis (klik op foto voor vergroting) [bron: www.huidziekten.nl] Demodex folliculitis](../../afbeeldingen/demodex-folliculitis-1z.jpg) |
![Demodex folliculorum (klik op foto voor vergroting) [bron: Dr. Michael Dryden, College of Veterinary Medicine, Kansas State University - Wikimedia - Creative Commons License 3.0] Demodex folliculorum](../../afbeeldingen/demodex-1z.jpg) |
|
Demodex folliculitis |
Demodex folliculorum |
Foto rechts: Dr. Michael Dryden, College of
Veterinary Medicine, Kansas State University - Wikimedia
(Creative Commons License
3.0).
Eosinofiele folliculitis
Eosinofiele folliculitis is gekenmerkt door het ontstaan
van jeukende pusteltjes gevuld met een grote hoeveelheid
witte bloedlichaampjes (eosinofiele granulocyten). Dit
type cellen ziet men bij allergische aandoeningen. Eosinofiele
folliculitis kan voorkomen bij gezonden, maar komt vooral
voor bij HIV-patiënten, bij babies en kleine kinderen,
en bij patiënten met een gestoorde afweer. De oorzaak
is niet bekend. Men gaat er vanuit dat het steriele
pustels zijn, maar het kan ook een reactie zijn op micro-organismen
in de haarfollikel zoals Pityrosporum, Demodex folliculorum,
Pseudomonas, of schimmels. Het kan worden behandeld
met lokale corticosteroïden, tabletten tegen jeuk (antihistaminica),
anti-schimmelmiddelen zoals itraconazol,
of met lichttherapie.
![Eosinofiele folliculitis (klik op foto voor vergroting) [bron: SFS] Eosinofiele folliculitis](../../afbeeldingen/eosinofielefolliculitis3z.jpg) |
![Eosinofiele granulocyten in een folliculaire pustel (klik op foto voor vergroting) [bron: www.huidziekten.nl] Eosinofiele granulocyten in een folliculaire pustel](../../afbeeldingen/eosinofielefolliculitissmear1z.jpg) |
|
eosinofiele folliculitis |
eosinofiele cellen |
Folliculitis veroorzaakt door geneesmiddelen
Geneesmiddelen kunnen ook een folliculitis veroorzaken.
Dit is een allergische reactie op het geneesmiddel.
Het komt niet vaak voor. De behandeling bestaat
uit het staken van het verdachte geneesmiddel, daarna
gaat het vanzelf weer over.
![Acneiforme eruptie door EGFR remmer (klik op foto voor vergroting) [bron: www.huidziekten.nl] Acneiforme eruptie door EGFR remmer](../../afbeeldingen/acneiforme-eruptie-EGRF-remmer-4z.jpg) |
![Mitomycin C induced generalized pustular eruption (klik op foto voor vergroting) [bron: www.huidziekten.nl] Mitomycin C induced generalized pustular eruption](../../afbeeldingen/mitomycine-pustular-folliculitis-2z.jpg) |
| geneesmiddel
folliculitis |
geneesmiddel folliculitis |
Pseudofolliculitis barbae
Pseudofolliculitis barbae (scheerbulten) is een huidaandoening
waarbij pukkels en bultjes ontstaan in de baardstreek.
Het ontstaat door ingegroeide haren.
Haren horen normaal keurig netjes recht uit een haarzakje
naar buiten te groeien. Soms gaat dat fout en groeit
een haar niet goed naar buiten, maar groeit weer de
huid in, dwars door de wand van een haarzakje heen.
Deze 'ingegroeide haren' veroorzaken een ontsteking:
er ontstaat een bultje of een pukkel rond de haar. Een
belangrijke oorzaak van ingegroeide baardharen is te
kort afscheren. Daarom worden het ook wel 'razor
bumps' genoemd (scheerbulten).
En de tweede belangrijke oorzaak is gekruld haar, vooral
kroeshaar. Zie verder onder
pseudofolliculitis barbae.
![Pseudofolliculitis barbae (klik op foto voor vergroting) [bron: www.huidziekten.nl] Pseudofolliculitis barbae](../../afbeeldingen/pseudofolliculitis-barbae-1z.jpg) |
![Pseudofolliculitis barbae (klik op foto voor vergroting) [bron: Samuel Freire da Silva - Dermatology Atlas - Wikidocs - Creative Commons License 3.0] Pseudofolliculitis barbae](../../afbeeldingen/pseudofolliculitis-barbae-3z.jpg) |
|
pseudofolliculitis barbae |
ingegroeide haren |
Foto rechts: Samuel Freire da Silva -
Dermatology Atlas (Creative Commons License
3.0).
WAT KUNT U ZELF NOG DOEN ?
Houdt het lichaam schoon en droog. Knijp geen puistjes
uit, dat maakt het meestal erger en veroorzaakt littekens.
Draag geen te strakke of schurende kleding. Verschoon
ondergoed en bezwete kleding, en handdoeken op tijd.
Gebruik geen vette zalven of oliën als het daar aan
lijkt te liggen.
WAT ZIJN DE VOORUITZICHTEN?
Folliculitis is meestal geen ernstige aandoening en veroorzaakt geen complicaties. Het verdwijnt doorgaans vanzelf. Soms is een kortdurende behandeling met een antibioticum of antischimmelmedicijn nodig. Het kan terugkeren.
|